भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 308, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 308

निखिलपरिजन्सम्बाधसंलक्षितायाः सखी राजदारिकायाः । चित्रपटे तदुपरि विरचितसितवितानं हर्म्यतलम् , तद्गतं च प्रकामविस्तीर्णं शरद- भ्रपटलपाण्डुरं शयनम् , तदधिशायिनी च निद्रालीढलोचना ममैवेयं प्रतिकृतिः । (१८) अतो नूनमनङ्गेन सापि राजकन्या तावतीं भूमिमारोपिता । यस्यामसह्यमदनज्वरव्यथितोन्मादिता सती सखीनिर्वन्धपृष्टविक्रियानिमि- त्तचातुर्येणैतद्रूपनिर्माणेनेव समर्थमुत्तरं दत्तवती । रूपसंवादाच्च संशया- निखिलपरिजनानां सुप्तानां सम्बाधे सङ्घमध्ये संलक्षिताया मया दृष्टायाः । राजदा- रिकायाः राजकन्यायाः । तत् पूर्वदृष्टम् । उपरीति-उपरि ऊर्ध्वदेशे विरचितं निर्मितं सितवितानं शुभ्रोल्लोचो यस्मिन् तादृशं हर्म्यतलम् । तद्गतं हर्म्यतलस्थि- तम् । प्रकामविस्तीर्णं-दीर्घविस्तारम् । शरदिति शारदमेघधवलम् । तस्मिन् शयने अधिशेते इति तदधिशायिनी । निद्रालीढलोचना-निद्रामुद्रितनयना । प्रतिकृतिः प्रतिमूर्त्तिः । (१८) नूनं निश्चितम् । तावर्ती-तथाविधमदनपारवश्यरूपाम् । भूमि अव- स्थाम् । आरोपिता-नीता। यस्यां भूमौ-अवस्थायामिति यावत् । असह्येति-अस- ह्येन सोदुमशक्येन मदनज्वरेण कामजनितसन्तापेन व्यथिता पीडिता तथा उन्मा- दिता उन्मत्तीकृता सती । सखीभिः सहचरीभिः निर्बन्धेनाग्रहातिशययेन पृष्टमनु- युक्तं विक्रियानिमित्तं विकारकारणं यस्याः सा । चातुर्येण कौशलेन । एतस्य रूपस्य मत्प्रतिकृतेर्निर्माणेण रचनेन । समर्थं योग्यम् । मद्दर्शनमेव तस्या विकारकारणमा- कौन-सी आश्चर्यकारिणी वस्तु देखी ?' यह श्रवण करके मेरे मनमें अति विस्तीर्ण आशा बँधी कि यह बाला उन्हीं महिलाओंमें से एक है जिन्हें मैंने उस राजकुमारीके राज- प्रासादमें (स्वप्नमें) देखा था। इस चित्रपटमें भी उसी राजकुमारीकी प्रतिकृति मेरे साथ स्वच्छ बिछौनेके ऊपर पड़ी हुई उस विस्तीर्ण पलंगपर दिखायी गयी है। जो शरत्- कालिक स्वच्छ मेघके समान सफेद और कोमल पलंग उस विशाल राजभवनके विस्तीर्ण छतपर पड़ा हुआ दीख रहा है जिसपर प्रगाढ़ निद्रामें राजकुमारी सोयी हुई है । (१८) अत एव यह स्पष्ट प्रतीत हो रहा है कि वह राजकुमारी भी कामदेवके द्वारा कामपीडित अवस्थाको प्राप्त हो गयी है। उसकी असह्य कामपीड़ाको जानकर सहचरियोंने अतिशय आग्रहपूर्वक चतुरतासे उस राजकुमारीसे सब वृत्तान्त ज्ञात किया है और उसी कुमारीके कथनानुसार उसकी सखियोंने अपने कौशलसे यह चित्रपट तैयार किया है जिससे उसका मन बहले । इसी हेतुसे वे सखियाँ उस पुरुषके भी

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · पृष्ठ 308, कुल 474 में से · BharatKosha