भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 31, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 31

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF प्रथमोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । ३१ गुणालयो भ्रान्तभूवलयो मनोहारी व्यवहार्थुपयम्य सुवस्तुसंपदा श्वशुरेण संमानितोऽभूत् कालक्रमेण नताङ्गी गर्भिणी जाता । ( ६८ ) ततः सोदरविलोकनकौतूहलेन रत्नोद्भवः कथंचिच्छ्वशुरमनु- नीय चपललोचनया सह प्रवहणमारुह्य पुष्पपुरमभिप्रतस्थे । कल्लोलमा- लिकाभिहतः पोतः समुद्राम्भस्यमज्जत् । ( ६६ ) गर्भभरालसां तां ललनां धात्रीभावेन कल्पिताहं कराभ्यामु- द्वहन्ती फलकमेकमधिरुह्य दैवगत्या तीरभूमिमगमम् । सुहृज्जनपरिवृतो रत्नो- द्भवस्तत्र निमग्नो वा केनोपायेन तीरमगमद्वा न जानामि । क्लेशस्य परां काष्ठामधिगता सुवृत्तास्मिन्नटवीमध्येऽद्य सुतमसूत । प्रसववेदनया विचेत- ना सा प्रच्छायशीतले तरुतले निवसति । विजने वने स्थातुमशक्यतया आधार इति यावत् भ्रान्तं पर्यटितं भुवः पृथिव्या वलयं मण्डलं येनासौ । व्यवहारी वाणिज्यकर्त्ता । उपयम्य विवाह्य । सुवस्तुसम्पदा शोभनद्रव्यसमृद्धया करणे तृती- या । उत्कृष्टवस्तून्युपहारीकृत्येत्यर्थः । संमानितः सस्कृतः । नताङ्गी सुवृत्ता । ( ६८ ) सोदराणां भ्रातृणां विलोकने दर्शने यत्कौतूहलं कौतुकं तेन । चपले चञ्च- ले लोचने नयने यस्यास्तया । प्रवहणं नौकाम् । कल्लोलानां महातरङ्गाणां मालिके- कया परम्परयाऽभिहतस्ताडितः । पोतो प्रवहणम् । अमज्जत् निमग्नः । ( ६९ ) गर्भभरेण गर्भभारेणालसां जडीकृताम् । ललनां स्त्रियम् । धात्रीभावेन धात्रीरूपेण । फलकं काष्ठखण्डम् । दैवगत्या दैवात् । सुहृज्जनैर्मित्रवर्गैः परिवृतः परिवेष्टितः । तत्र समुद्रे । परां काष्ठां अतिशयम् । असूत प्रसूतवती । प्रसववेदनया प्रसवकालिकपीडया । विचेतना संज्ञारहिता । प्रच्छायेन प्रचुरच्छायया शीतले शिशि- व्यापारमें भी अतिकुशल था । श्वसुरने अतुल सम्पत्तिको देकर उसका सम्मान किया था । कुछ समय पश्चात् वह वैश्यपुत्री नतांगी गर्भवती हो गयी । ( ६८ ) तब भाइयोंको देखनेके लिए उद्विग्न पुष्पोद्भवने अपने श्वसुरसे प्रार्थना की और उनसे विदाई लेकर चपललोचना पत्नीके साथ नौकापर पुष्पपुरके लिए प्रस्थान किया । ( ६९ ) दैववश वह नौका समुद्रकी तरंगोंसे अभिहत होकर जलमें डूब गयी । भगवत् कृपासे धात्रीभावसे नियुक्त मैं उस वैश्यकन्याको सम्हाले हुए, जो गर्भकी पीड़ासे उस समय अतिदुखी थी तथा अलसा रही थी, काठके एक तख्तेपर बैठकर समुद्रतटपर आ लगी । हम लोगोंको नहीं मालूम कि परिजनोंके साथ रत्नोद्भव डूब गये या कहीं तीरपर जा लगे । क्लेशकी पराकाष्ठाको प्राप्त हुई उस सुवृत्ताने इसी समय इस वनमें पुत्र उत्पन्न किया है । प्रसववेदनासे मूच्छित वह साध्वी सघन वृक्षकी छायामें बैठी है। निर्जन वनमें अकेले रहना Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu