दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
महाकवि दण्डी द्वारा
स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)
पृष्ठ 32, कुल 474 में से
संदर्भ में पढ़ें३२ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां जनपदगामिनं मार्गमन्वेष्टुमुद्युक्तया मया विवशायास्तस्याः समीपे बालकं निक्षिप्य गन्तुमनुचितमिति कुमारोऽप्यानायि' इति । (७०) तस्मिन्नेव क्षणे वन्यो वारणः कश्चिददृश्यत । तं विलोक्य भीता सा बालकं निपात्य प्राद्रवत् । अहं समीपलतागुल्मके प्रविश्य परी- क्षमाणोऽतिष्ठम्, निपतितं बालकं पल्लवकवलमिवाददति गजपतौ कण्ठी- रवो महाग्रहेण न्यपतत् । भयाकुलेन दन्तावलेन झटिति वियति समुत्पा- त्यमानो बालको न्यपतत् । चिरायुष्मत्तया स चोन्नततरुशाखासमासी- नेन वानरेण केनचित्पक्वफलबुद्ध्या परिगृह्य फलेतरतया विततस्कन्ध- मूले निक्षिप्तोऽभूत् । सोऽपि मर्कटः क्वचिदगात् । रे । जनपदगामिनं लोकालयप्रापकम् । विवशाया विकलायाः । आनायि आनीतो मयेति शेषः । (७०) वने भव इति वन्य आरण्यक इत्यर्थः । वारणो गजः । सा धात्री । प्राद्रवत् पलायत । अहं वामदेवशिष्यः । समीपलतागुल्मके समीपस्थलतागृहे । परीक्षमाणः परितो विलोकयन् । पल्लवकवलं किसलयग्रासम् । आददति गृह्णति सतीति शेषः । कण्ठीरवः सिंहः । भीमो भयङ्करो रवो गर्जितं यस्य सः । महाग्रहेण अधिकावेशेन दन्तावलेन हस्तिना । वियति आकाशे । समुत्पात्यमानः समुत्क्षिप्य- माणः । चिरायुष्मत्तया दीर्घजीविततया । स बालकः । उन्नतस्योच्छ्रितस्य तरोर्वृक्ष- स्य शाखायां सभासीनेनोपविष्टेन । पक्वफलबुद्ध्या पक्वफलभ्रान्त्या । फलेतरतया इदं फलं नेति हेतोः । वितते विस्तृते स्कन्धस्य वृक्षप्रकाण्डस्य मूले मूलदेशे । मर्कटो वानरः । अनुचित होगा । अतः नगरकी ओर जाने वाले मार्गका अन्वेषण करनेमें मैं व्यस्त हूं । वेदनासे मूर्च्छित उस रमणीके समीप बालक छोड़ना ठीक न समझ मैं इसे अपने साथ लिये हुए हूँ । (७०) इसी समय एक मतवाला जंगली हाथी वहां दीख पड़ा । उसे देखते ही वह वृद्धा इस बालकको वहींपर रखकर भाग गयीं । मैं वहींपर पासके लताकुन्जमें बैठकर यह देखने लगा कि देखें अब क्या होता है । ज्योंही वह गजराज भूमिपर निपतित इस बालकको नये पल्लवके ग्रासके समान उठानेको तत्पर हुआ त्योंही भयंकर शब्द करते हुए एक शेरने उस हाथीपर आक्रमण कर दिया ।' उस व्याघ्रके भयसे त्रस्त उस हाथीने उस बालकको ऊपरकी ओर उछालकर फेंक दिया । दीर्घायु होनेके कारण उस बालकको एक बन्दरने, जो एक विशाल पेड़की शाखापर बैठा था, पका हुआ फल समझकर लोक लिया । और फल न होनेसे उस बन्दरने इसे एक चौड़ी घनी डालपर रख दिया इस कारण यह बालक पृथ्वीपर गिरने से बच गया । वह बानर कहीं चला गया । Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu