दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF

३१० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां

देनामभ्युपगमय्य गत्वा तदेव खर्वटं वृद्धविटेन समगंसि । ससम्भ्रमं सोऽपि विश्रमय्य तथैव स्नानभोजनादि कारयित्वा रहस्यपृच्छत्-‘आर्य, कस्य हेतोरचिरेणैव प्रत्यागतोऽसि’ । (२०) प्रत्यवादिषमेनम्-‘स्थान एवाहमार्येणास्मि पृष्टः । श्रूयताम् । अस्ति हि श्रावस्तीनाम नगरी । तस्याः पतिरपर इव धर्मपुत्रो धर्मवर्धनो नाम राजा । तस्य दुहिता, प्रत्यादेश इव श्रियः, प्राणा इव कुसुमधन्वनः, सौकुमार्यविडम्बितनवमालिका, नवमालिका नाम कन्यका । सा मया समापत्तिदृष्टा कामनाराचपङ्क्तिमिव कटाक्षमालां मम मर्मणि व्यकिरत् ।

करणं कारकम् । आरचय्य-कृत्वा । एनां युवतिम् । अभ्युपगमय्य-सम्यग् बोध- यित्वा-प्रतिज्ञायेति यावत् । तदेव पूर्वोक्तम् । खर्वटं ग्रामम् । समगंसि सङ्गतोऽ- भवम् । ससम्भ्रमं-सचकितम् । स वृद्धविटः । विश्रमय्य विश्रामं कारयित्वा मा- मिति शेषः । रहसि एकान्ते । कस्य हेतोः-किमर्थम् । अचिरेण-अतिसत्वरम् । (२०) प्रत्यवादिषं प्रत्युत्तरमदाम् । एनं वृद्धविटम् । स्थाने-युक्तम् । आ- र्येण-भवता । तस्याः श्रावस्त्याः । धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः । प्रत्यादेशः निराकृतिः प्रत्याख्यानमिति यावत् । लक्ष्म्या अपि विजेत्रीत्यर्थः । प्राणाः-जीवनम् । सौकु- मार्येति-सौकुमार्येण कोमलतया विडम्बिता कदर्थिता नवमालिका यया सा । समापत्तिदृष्टा-यद्च्छावलोकिता । कामनाराचपङ्क्तिं मदनबाणपरम्पराम् । मर्मणि- हृदयादिमर्मस्थले । व्यकिरत्-विक्षिप्तवती । तच्छल्येति-तस्य शल्यस्य कीलस्यो-

मैंने कहा—‘यदि आपकी सखीका प्रेम मनसे मेरे ऊपर है तो वे कुछ दिन और इसी तरह बितावैं । फिर मैं कन्यापुरमें निवास करनेका कोई निश्शंक उपाय रचकर वहाँपर आऊँगा । इस प्रकारसे उस बालाको समझाकर मैं पुनः उसी वृद्धके गाँव लौट आया । आश्चर्यके साथ उस वृद्धने मेरा पूर्वकी तरह स्नान-भोजनादि द्वारा स्वागत सत्कार करके एकान्तमें पूछा—‘हे आर्य ! किस कारणसे इतनी जल्दी ही लौट आये ?’ (२०) मैंने उस वृद्धको उत्तर दिया—‘आपने मुझसे उचित रीतिसे और योग्य अव- सरपर यह प्रश्न किया—सुनिये, श्रावस्ती नामकी नगरी है । उसका स्वामी, दूसरे धर्मपुत्रके समान, धर्मवर्धन नामक राजा है । उसकी पुत्री लक्ष्मी के समान है जो काम- देवकी प्राणोंके समान प्रिया है। जिसका नाम नवमालिका है । जो अपनी सुकुमारतासे नवीन लताओंको भी तिरस्कृत करनेवाली है। वह मुझे अकस्मात् दिखलायी पड़ी। उसने मुझे देखकर अपने कामबाणोंके समान कटाक्षोंसे मेरे वक्षःस्थलको बेध डाला है ।

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu