दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

षष्ठोच्छ्वासः ] बालबोधिनीव्याख्यासहितम् । ३२१ ( ३ ) ततोऽल्पीयसा कालेन राज्ञः प्रियमहिषी मेदिनी नामैकं पुत्रम- सूत । समुत्पन्ना चैका दुहिता । साद्य नाम कन्या कन्दुकावती सोमापीडां देवीं कन्दुकविहारेणाराधयिष्यति । तस्यास्तु सखी चन्द्रसेना नाम धात्रे- यिका नाम प्रियासीत् । सा चैषु दिवसेषु राजपुत्रेण भीमधन्वना बलव- दनुरुद्धा । तदहमुत्कण्ठितो मन्मथशरशल्यदुःखोद्विग्नचेताः कालेन वीणा- रवेणात्मानं किञ्चिदाश्वासयन्विविक्तमध्यासे इति । ( ४ ) अस्मिन्नेव च क्षणे किमपि नूपुरक्वणितमुपातिष्ठत् । आगता च काचिदङ्गना । दृष्ट्वैव स एनामुत्फुल्लदृष्टिरुत्थायोपगूढकण्ठश्च तया ( ३ ) अल्पीयसा-अचिरेण । कन्दुकावतीति कन्याया नाम । सोमापीडां सोमश्चन्द्र आपीडः शेखरो यस्यास्ताम् । चन्द्रशेखरां देवीं भगवतीम् । कन्दुकवि- हारेण-कन्दुकनृत्येन । तस्याः कन्दुकाबत्याः। धात्रेयिका-धात्रीकन्या । प्रिया वल्लभा । सा चन्द्रसेना । एषु दिवसेषु-साम्प्रतम् । भीमधन्वेति राजपुत्रस्य नाम । बलवत्-दृढम् । अनुरुद्धा-अनुरुध्य वशं नीता । तत्-तस्मात्कारणात् । मन्मथेति- मन्मथस्य कामस्य शरो बाणः शल्यमिव तेन यद्दुःखं तेनोद्विग्नं व्याकुलं चेतो हृदयं यस्यासौ । कलेन-मधुरेण । आश्वासयन्-सान्त्वयन् । विविक्तं निर्जनदेशम् । अध्यासे अधितिष्ठामि । ( ४ ) किमपि-अनिर्वचनीयम् । नूपुरक्वणितं-मञ्जीरध्वनिः । उपातिष्ठत्- अश्रूयत । दृष्ट्वा विलोक्य तामङ्गनाम् । स-पूर्वोक्तयुवा । एनामङ्गनाम् । उत्फुल्ल- दृष्टिः उल्लसितलोचनः । तया अङ्गनया । उपगूढकण्ठः-कृतकण्ठग्रहः । अशं- ( ३ ) इसके कुछ ही दिनोंके पश्चात् राजा तुंगधन्वाकी प्यारा पटरानी मेदिनीको एक पुत्र उत्पन्न हुआ और एक पुत्री उत्पन्न हुई । वही राजकुमारी कन्दुकावती आज चन्द्रशेखरा ( सोमपीडा ) देवीकी अर्चना करने आवेगी । उसी राजकुमारी कन्दुकावतीकी सखी चन्द्रसेना जो उसकी धात्रीकी पुत्री है मेरी वल्लभा हो गयी है । उस चन्द्रसेनाको राजकुमार भीमधन्वाने आजकल जबर्दस्तीते रोक रखा है । इसी उपर्युक्त प्रेमके बन्धनसे तथा कामदेवके बाणोंसे पीड़ित होकर मै उद्विग्नचित्त हो गया हूँ, और इस वीणाकी ध्वनिसे एकान्तमें उसका ध्यान करके चित्त बहला रहा हूँ । ( ४ ) उसी क्षणमें मञ्जीरोंकी अनिर्वचनीय ध्वनि सुनायी पड़ी । कोई अंगना वहाँपर आयी । वह युवक उस अंगनाको देखते ही उल्लसित नेत्रोंसे उसके लिये खड़ा हो गया । उस अंगनाने उस युवकको गले लगा लिया और वहीं बैठ गयी । उस युवकने मुझसे