दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF ३६४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां

नीता व्यक्तिश्वाचिराद्भविष्यति' इति । तच्छ्रुत्वा तद्बान्धवास्तदन्वेषणं प्रति शिथिलयतनास्तस्थुः । रत्नवती तु मार्गे कांचित्पण्यदासीं संगृह्य तयोह्य- मानपाथेयाद्युपस्करा खेटकपुरमगमत् । (४०) अमुत्र च व्यवहारकुशलो बलभद्रः स्वल्पेनैव मूलेन महद्धन- मुपार्जयत् । पौराग्रगण्यश्चासीत् । परिजनश्च भूयानर्थवशात्समाजगाम । ततस्तां प्रथमदासीम् 'न कर्म करोषि, दृष्टं मुष्णासि, अप्रियं ब्रवीषि' इति परुषमुक्त्वा बह्वताडयत् । चेटी तु प्रसादकालोपाख्यातरहस्यस्य वृत्तान्तै- कदेशमात्तरोषा निर्बिभेद । तच्छ्रुत्वा लुब्धेन तु दण्डवाहिना पौरवृद्धसं-

रिता । तद्बान्धवाः रत्नवत्याः पित्रादयः । तदन्वेषणं प्रति रत्नवत्याः अनुसन्धान- विषये । शिथिलयतनाः मन्दचेष्टाः । पण्यदासीम्-पण्यं गृहीत्वा या दासी भवति सा ताम् । तया दास्या । उह्यमानेति-उह्यमानः नीयमानः पाथेयाद्युपस्करो भोजनादि- सामग्री यस्याः सा । खेटकपुरं तन्नामकनगरम् । (४०) अमुत्र खेटकनगरे । व्यवहारकुशलः वाणिज्यनिपुणः । मूलेन मूलध- नेन पौराग्रगण्यः-पौराणां नागरिकाणामग्रगण्यः श्रेष्ठः । परिजनः सेवकादिः । भूयान् बहुसंख्यकः । अर्थवशात् धनप्रभावात् । प्रथमदासीं पण्यक्रीताम् । दृष्टं प्रत्यक्षीभूतं वस्तु । मुष्णासि चोरयसि । परुषं कर्कशवचनम् । अताडयत्-अतर्ज्ज- यत् । प्रसादेति-प्रसादकाले रत्नवत्याः प्रसन्नतासमये आख्यातं कथितं यद्रहस्यं गोप्यं वस्तु तस्य । वृत्तान्तस्य रत्नवतीकथितस्य चरितस्यैकदेशं नतु समग्रम् । आत्तरोषा सकोपा । निर्बिभेद प्रकाशितवती । दण्डवाहिना दण्डाधिकारिणा ।

हो जायगी। इसमें सन्देह नहीं है। ऐसी बातें सुनकर रत्नवतीके पिता आदि उसके अन्वेषण करनेमें ढिलाई करने लगे । रत्नवतीने मार्गमें एक नौकरानीको द्रव्यसे खरीद लिया और उसीसे अपने भोजन आदिकी वस्तु को ढुलवाती हुई खेटकपुरमें पहुँची। (४०) उस खेटकपुरमें व्यापारकुशल बलभद्रने थोड़े मूलधनसे विशाल सम्पत्ति अर्जित की । उस नगरका प्रधान नागरिक बन गया धनके कारण उसके बहुतसे नौकर- चाकर हो गये। इसके बाद रत्नवतीने खरीदी हुई प्रथम नौकरानीको कठोर कठोर शब्द सुनाने प्रारम्भ किये-'तुम काम नहीं करती हो, प्रत्यक्ष वस्तुको चुरा लेती हो, कटु भाषण करती हो इत्यादि' और ऐसी झिड़कियां देकर उसे कठोर ताड़ना देने लगी। उस नौकरानीने क्रोधके कारण उन सभी गुप्त रहस्योंको प्रकाशित कर दिया जो गुप्त रहस्य अंशमात्रमें रत्नवती द्वारा प्रसन्नताके समय सुनाये गये थे । नौकरानी द्वारा प्रसिद्ध की हुई इन बातोंको जानकर लोभी दण्डविधायकोंने नगरमें बसनेवाले बूढ़ोंसे

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu