भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 365, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 365

[ षष्ठोच्छ्वासः ] बालविबोधिनीव्याख्यासहितम् । ३६५ निघौ निधिपतिदत्तस्य कन्यां कनकवतीं मोषेणापहृत्यास्मत्पुरे निवसत्येष दुर्मतिर्बलभद्रः । तस्य सर्वस्वहरणं न भवद्भिः प्रतिबन्धनीयम्' इति नित- रामभर्त्सयंत् । ( ४१ ) भीतं च बलभद्रमभिजगाद रत्नवती—'न भेतव्यम् । ब्रूहि, नैयं निधिपतिदत्तकन्या कनकवती । वलभ्यामेव गृहगुप्तदुहिता रत्नवती नामेयं दत्ता पितृभ्यां मया च न्यायोढा । न चेत्प्रतीथ प्रणिधिं प्रहिणुतास्याः बन्धुपार्श्वम्' इति । बलभद्रस्तुतथोक्त्वा श्रेणीप्रातिभाव्येन तावदवातिष्ठत यावत्तत्पुरलेख्यलब्धवृत्तान्तो गृहगुप्तः खेटकपुरमागत्य सह जामात्रा दुहि तरमतिप्रीतः प्रत्यनैषीत् । तथा दृष्ट्वा रत्नवतीं कनकवतीति भावयतस्तस्यैव पौरैति-पौरेषु नागरिकेषु ये वृद्धास्तेषां समीपे । मोषेण चौर्येण । प्रतिबन्धनीयं व्याहन्तव्यम्-मया तस्य सर्वस्वहरणरूपो दण्डो विधास्यते तत्र भवद्भिविरुद्धैर्न भवितव्यमित्याशयः । अभर्त्सयंत-अतर्जयंत बलभद्र इति शेषः । (४१) मया बलभद्रेण । न्यायोढा न्यायेन विधिना ऊढा विवाहिता । प्र- तीथ-विश्वसिथ यूयमिति शेषः । प्रणिधिं गूढचरम् । प्रहिणुत-प्रेषयत । अस्या रत्नवत्याः । बन्धुपार्श्वं पित्रादेः सकाशम् । तथा-रत्नवत्या यथोक्तं तेन प्रकारेण । श्रेणीप्रातिभाव्येन-श्रेण्याः स्वजातीयवणिवर्गस्य प्रतिभूत्वेन प्रतिनिधित्वेनेति यावत् । तत्पुरेति-तत्पुरस्य वलभीनगरस्य लेख्येन पत्रेण लब्धो वृत्तान्तो येन पूछा कि 'यह बलभद्र दुर्बुद्धिवाला है। निधिपतिकी पुत्री कनकवतीको चुराकर लाया है और इसी खेटकपुरमें रहता है। अतः उसकी सब सम्पत्ति नष्ट होनेमें आप लोग जरा भी प्रतिबन्ध न करें। और ऐसा कहकर उन लोगोंने उसे खूब डरवाया। (४१) भयान्वित बलभद्रको देखकर रत्नवतीने कहा-'भय मत करिये, उन दंडविधायकोंके प्रति जाकर कहिये कि यह निधिपतिदत्तकी पुत्री कनकवती नहीं है। वलभी नगरके गृहगुप्तकी पुत्री रत्नवती नामकी यह महिला है और इसका विवाह इसके माता-पिता आदिने मेरे साथ किया है। यदि आप लोगोंको विश्वास नहीं है तो आप अपने गुप्तचरोंको इसके माता-पिता आदिके समीप भेजकर पूछताछ करा लें। इन बातोंपर सहमत होकर दंडाधिकारियोंने उसे अन्य वणिकोंकी जमानतपर उसी नगरमें रहने दिया तथा वलभी नगरसे लिखित वृत्तान्त भी इस विषयमें मंगवाया। सूचना पाकर गृहगुप्त भी खेटकपुरमें आया और जामाताके साथ अपनी पुत्रीको अति स्नेहके सहित लिवा ले गया। इस रीतिसे कनकवतीको रत्नवती माननेवाले उस बलभद्रके द्वारा