दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF

४६२ दशकुमारचरितम् ।

मदग्रे क्षणमवस्थास्यति' इति निश्चित्यान्यायेन परराज्यक्रमणपाकप्रेरितः ससैन्यो मृत्युमुखमिवास्मत्सैन्यमभ्ययात् । तमभ्यायान्तं विदित्वा राजपुत्रः पुरोऽभवत् । अतोऽश्मवेन्द्रमेव तुरगाधिरूढो यान्तमभ्यसरम् । ताव- त्सर्वा एव तत्सेना 'यदयमेतावतोऽपरिमितस्यास्मत्सैन्यस्योपर्यैक एवा- भ्यागच्छति तत्र अवनीवर एवासाधारणं कारणं नान्यत्' इति निश्चित्या- लेख्यलिखिता इवावस्थिताः ।

( ३ ) ततो मयाभिगम्य सङ्कराय समाहूतो वसन्तभानुः समेत्य मांसिप्रहारेण दृढमभ्यहनत् । अहं च शिक्षाविशेषविफलिततदसिप्र- हारः प्रतिप्रहारेण तं प्रहृत्यावकृत्तमश्मकेन्द्रशिरोऽवनौ विनिपात्य तत्सैनि- कानवदम्—'अतः परमपि ये युयुत्सवो भवन्ति ते समेत्य मया . युध्य- न्ताम् । न चेन्द्राजततनयचरणप्रणामं विधाय तदीयाः सन्तः स्वस्ववृत्त्यु- पभोगपूर्वकं निजान्निजानधिकारान्निःशङ्कं परिपालयन्तः सुखेनावतिष्ठन्तु'

परस्परभेदवचनम् । तेन विश्रुतेन । स-विश्रुतः । परराज्यस्य क्रमणं अन्यायेन ग्रहणं तस्य पाकः परिणामः पापमित्यर्थस्तेन प्रेरितः । पुरः अग्रतः । अभ्यसरम् अभिमुखमगच्छम् । अयं विश्रुतः । अपरिमितस्य असंख्यस्य । एक एकाकी । आलेख्यलिखितः चित्रार्पितः । ( ३ ) सङ्कराय युद्धार्थम् । शिक्षाविशेषेण शिक्षानैपुण्येन विफलितो व्यर्थी- कृतस्तस्य वसन्तभानोरसिप्रहारः खड्गाघातो येन तादृशः । प्रतिप्रहारेण प्रत्याघातेन । अवकृत्तं छिन्नम् । तदीयाः राजपुत्रपक्षीयाः । आनम्य प्रणम्य ।

सेनाके ऊपर दौड़ आया हे और कोई अन्य कारण नहीं है। ऐसा सोचते हुए सेनाके लोग चित्रगतके समान खड़े रहे । ( ३ ) इतनेमें मैंने पास जाकर अश्मकेन्द्रको युद्धके लिए ललकारा तो, अश्मकेन्द्रने मुझपर तलवारका कठिन प्रहार किया । मैने शस्त्रशिक्षा-विशेषसे उस तलवारके प्रहारको विफल कर दिया । फिर मैंने उसके ऊपर प्रतिप्रहार किया तथा उसके शिरको काटकर पृथिवीपर गिरा दिया और उसके सैनिकोंसे कहा—'इसके अतिरिक्त यदि कोई युद्धकी इच्छा रखते हों तो, वह मिलकर मेरे साथ युद्ध करें । अन्यथा, इस राजपुत्रके चरणोंमें प्रणामकर, उसके सेवक होकर, अपनी-अपनी वृत्तिका उपभोग करते हुए, अपने-अपने अधिकारोंके साथ निर्भय होकर सुखसे जीवन यापन करें ।' मेरे वाक्योंको सुनकर सभी अश्मकेन्द्र के सेवक शीघ्र ही अपने-अपने वाहनों से उतरकर राजपुत्र को प्रणामकर उसके अधीन हो गये। तत्पश्चात् मैंने अश्मकेन्द्रके राज्यको राजपुत्रके अधीन कर दिया ।

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu