देवी भागवत महापुराण

देवी भागवत महापुराण
Devi Bhagavata Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press Gorakhpur (उद्गम)
DevanagariHindipublished889 पृष्ठ
पृष्ठ 313, कुल 889 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 313
| ३०४ | श्रीमद्देवीभागवत | [ अ० १२ | | :--- | :--- |
| संस्कृत श्लोक | हिन्दी अनुवाद |
|---|---|
| यदा पश्यति भूतात्मा तदा पश्यति तां शिवाम्।<br>दृष्ट्वा तां ब्रह्मविद्भूयात्सच्चिदानन्दरूपिणीम्॥ ५६<br><br>तदा मायादिकं सर्वं दग्धं भवति भूमिप।<br>प्रारब्धं कर्ममात्रं तु यावद्देहं च तिष्ठति॥ ५७ | भगवतीका दर्शन प्राप्त कर लेता है और उन सच्चिदानन्दस्वरूपिणीका दर्शन करके ब्रह्मज्ञानी हो जाता है। हे भूपाल! तब उसका सब मायाजनित प्रपंच जलकर भस्म हो जाता है और केवल प्रारब्धकर्मका भोग करनेके लिये ही शरीर रहता है॥ ५५–५७॥ |
| जीवन्मुक्तस्तदा जातो मृतो मोक्षमवाप्नुयात्।<br>कृतकृत्यो भवेत्तात यो भजेज्जगदम्बिकाम्॥ ५८<br><br>तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ध्येया श्रीभुवनेश्वरी।<br>श्रोतव्या चैव मन्तव्या गुरुवाक्यानुसारतः॥ ५९ | हे तात! तब वह जीवन्मुक्त हो जाता है और मृत्युके उपरान्त मोक्ष प्राप्त करता है। जो भगवतीको भजता है, वह सब प्रकारसे कृतकृत्य हो जाता है। इसलिये गुरुके वचनोंके अनुसार सम्पूर्ण प्रयत्नके साथ श्रीभुवनेश्वरी भगवतीका ध्यान, उनके चरित्रका श्रवण तथा मनन करना चाहिये॥ ५८–५९॥ |
| राजन्नेवं कृतो यज्ञो मोक्षदो नात्र संशयः।<br>अन्ये यज्ञाः सकामास्तु प्रभवन्ति क्षयोन्मुखाः॥ ६० | हे राजन्! इस प्रकार किया हुआ यज्ञ मोक्षप्रद होता है; इसमें सन्देह नहीं। इसके अतिरिक्त अन्य सकाम यज्ञ विनाशोन्मुख होते हैं॥ ६०॥ |
| अग्निष्टोमेन विधिवत्स्वर्गकामो यजेदिति।<br>वेदानुशासनं चैतत्प्रवदन्ति मनीषिणः॥ ६१<br><br>क्षीणे पुण्ये मृत्युलोकं विशन्ति च यथामति।<br>तस्मात्तु मानसः श्रेष्ठो यज्ञोऽप्यक्षय एव सः॥ ६२ | मनीषी विद्वान् यह वेदानुशासन बताते हैं कि स्वर्गकी इच्छावालेको विधिपूर्वक अग्निष्टोम यज्ञ करना चाहिये। मेरी समझसे पुण्य क्षीण होनेपर पुनः उन्हें मृत्युलोकमें आना ही पड़ता है, अतः अक्षय फलवाला वह मानस-यज्ञ ही श्रेष्ठ है॥ ६१–६२॥ |
| न राज्ञा साधितुं योग्यो मखोऽसौ जयमिच्छता।<br>तामसस्तु कृतः पूर्वं सर्पयज्ञस्त्वयाधुना॥ ६३<br><br>वैरं निर्वार्हितं राजंस्तक्षकस्य दुरात्मनः।<br>यत्कृते निहताः सर्पास्त्वयाग्नौ कोटिशः परे॥ ६४ | विजयकी इच्छा रखनेवाला राजा इस मानस-यज्ञको सम्पन्न नहीं कर सकता। हे राजन्! अभी कुछ ही समय पूर्व आपने तामस सर्पयज्ञ किया था, जिसमें आपने दुरात्मा तक्षकसे वैरका बदला चुकाया था और उसमें आपने करोड़ों सर्पोंको अग्निमें जलाकर मार डाला था॥ ६३–६४॥ |
| देवीयज्ञं कुरुष्वाद्य विततं विधिपूर्वकम्।<br>विष्णुना यः कृतः पूर्वं सृष्ट्यादौ नृपसत्तम॥ ६५ | हे नृपश्रेष्ठ! अब आप विधिपूर्वक विस्तृत देवीयज्ञ कीजिये, जिसे पूर्वकालमें सृष्टिके आरम्भमें भगवान् विष्णुने किया था॥ ६५॥ |
| तथा त्वं कुरु राजेन्द्र विधिं ते प्रब्रवीम्यहम्।<br>ब्राह्मणाः सन्ति राजेन्द्र विधिज्ञा वेदवित्तमाः॥ ६६<br><br>देवीबीजविधानज्ञा मन्त्रमार्गविचक्षणाः।<br>याजकास्ते भविष्यन्ति यजमानस्त्वमेव हि॥ ६७ | हे राजेन्द्र! मैं आपको उसकी विधि बता रहा हूँ, आप वैसा कीजिये। हे राजेन्द्र! आपके यहाँ वेदोंके पूर्ण ज्ञाता, विधिको जाननेवाले, देवीके बीजमन्त्रके विधानके जानकार तथा मन्त्रमार्गके विद्वान् अनेक ब्राह्मण हैं, वे ही उस यज्ञमें आपके याजक होंगे और आप यजमान बनेंगे॥ ६६–६७॥ |
| कृत्वा यज्ञं विधानेन दत्त्वा पुण्यं मखार्जितम्।<br>समुद्धर महाराज पितरं दुर्गतिङ्गतम्॥ ६८ | हे महाराज! इस प्रकार आप विधिवत् देवीयज्ञ करके उस यज्ञसे मिले हुए पुण्यको अर्पित करके अपने दुर्गतिप्राप्त पिताका उद्धार कीजिये॥ ६८॥ |