भारतकोश
देवी भागवत महापुराण

देवी भागवत महापुराण

Devi Bhagavata Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariHindipublished889 पृष्ठ

पृष्ठ 83, कुल 889 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 83
७४श्रीमद्देवीभागवत[ अ० २
संस्कृत श्लोकहिन्दी अनुवाद
सपादलक्षं च तथा भारतं मुनिना कृतम्।<br>इतिहास इति प्रोक्तं पञ्चमं वेदसम्मतम्॥ २६सवा लाख श्लोकोंका महाभारत नामक ग्रन्थ भी व्यासजीने ही रचा है; यह ‘इतिहास’ कहलाता है—जो वेदसम्मत होनेके कारण पाँचवाँ वेद कहा गया है॥ २६॥
शौनक उवाच<br>कानि तानि पुराणानि ब्रूहि सूत सविस्तरम्।<br>कतिसङ्ख्यानि सर्वज्ञ श्रोतुकामा वयं त्विह॥ २७शौनकजी बोले— हे सूतजी! वे पुराण कौन-कौनसे हैं और कितने हैं? हमलोगोंको सुननेकी उत्कट इच्छा है और आप सर्वज्ञ हैं, अतः विस्तारसे बताइये॥ २७॥
कलिकालविभीताः स्मो नैमिषारण्यवासिनः।<br>ब्रह्मणात्र समादिष्टाश्चक्रं दत्त्वा मनोमयम्॥ २८<br><br>कथितं तेन नः सर्वानगच्छन्त्वेतस्य पृष्ठतः।<br>नेमिः संशीर्यते यत्र स देशः पावनः स्मृतः॥ २९<br><br>कलेस्तत्र प्रवेशो न कदाचित् सम्भविष्यति।<br>तावत्तिष्ठन्तु तत्रैव यावत्सत्ययुगं पुनः॥ ३०कलिकालसे भयभीत हम ब्राह्मण नैमिषारण्यमें ही रहते हैं। ब्रह्माजीने मनोमय चक्र हमें देकर यह आदेश दिया था कि इसी चक्रके पीछे-पीछे आपलोग जायँ। जहाँ इस चक्रकी नेमि शीर्ण हो जाय, वह देश परम पवित्र कहा गया है। वहाँ कभी कलियुगका प्रवेश नहीं होगा। आपलोग वहाँ तबतक रहें, जबतक पुनः ‘सत्ययुग’ न आ जाय॥ २८–३०॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गृहीत्वा तत्कथानकम्।<br>चालयन्निर्गतस्तूर्णं सर्वदेशदिदृक्षया॥ ३१उनका वह वचन सुनकर तथा उनकी बातोंको हृदयमें रखकर हमलोग सब देशोंके दर्शनार्थ उस मनोमय चक्रके पीछे-पीछे तत्काल चल दिये॥ ३१॥
प्रेत्यात्र चालयंश्चक्रं नेमिः शीर्णोऽत्र पश्यतः।<br>तेनेदं नैमिषं प्रोक्तं क्षेत्रं परमपावनम्॥ ३२चलते-चलते इसी स्थानपर पहुँचकर उस चक्रकी नेमि हमलोगोंके देखते-देखते शीर्ण हो गयी। तभीसे यह स्थान परम पवित्र ‘नैमिषक्षेत्र’ के नामसे प्रसिद्ध हुआ॥ ३२॥
कलिप्रवेशो नैवात्र तस्मात्स्थानं कृतं मया।<br>मुनिभिः सिद्धसङ्घैश्च कलिभीतैर्महात्मभिः॥ ३३यहाँ कभी कलिको प्रवेश नहीं होता। इसीलिये मैंने अनेक ऋषि-मुनियों, सिद्धगणों एवं कलिसे भयभीत महात्माओंके साथ यहाँ अपना निवास बना लिया है॥ ३३॥
पशुहीनाः कृता यज्ञाः पुरोडाशादिभिः किल।<br>कालातिवाहनं कार्यं यावत्सत्ययुगागमः॥ ३४हमलोगों ने यहाँपर चरु-पुरोडाश आदिद्वारा अनेक पशुवध-विहीन यज्ञ किये हैं। जबतक सत्ययुग न आ जाय तबतक हमलोगोंका यहीं रहनेका दृढ़ निश्चय है॥ ३४॥
भाग्ययोगेन सम्प्राप्तः सूत त्वं चात्र सर्वथा।<br>कथयाद्य पुराणं हि पावनं ब्रह्मसम्मतम्॥ ३५हे सूतजी! आप निश्चितरूपसे हमलोगोंके सौभाग्यसे ही यहाँ आ पहुँचे हैं। इसलिये आप इस ब्रह्मसम्मत पावन पुराणकी कथा कहिये॥ ३५॥
सूत शुश्रूषवः सर्वे वक्ता त्वं मतिमानथ।<br>निर्व्यापारा वयं नूनमेकचित्तास्तथैव च॥ ३६हे सूतजी! हमलोगोंको सुननेकी उत्कट इच्छा है और आप-जैसे बुद्धिमान् वक्ता भी प्राप्त हैं। हमलोग भी अपना सभी कार्य त्यागकर चित्त एकाग्र करके यहाँ स्थित हैं॥ ३६॥