ध्वन्यालोक (आचार्य आनन्दवर्धन - लोचन टीका एवं आचार्य जगन्नाथ पाठक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Dhvanyaloka of Anandavardhana with Abhinavagupta Locana and Hindi Commentary
आचार्य आनन्दवर्धन द्वारा
६१४ ध्वन्यालोकः पृष्ठ | पृष्ठ न सामयिकत्वाच्छब्दार्थ [ न्यायसू० ] ४८२ | मुख्यां वृत्तिं परित्यज्य [ ध्वन्या०, १।२० ] ६०, नातिनिर्वहणैषिता [ नाट्यशा० ] ५४० | य नायकस्य कवेः श्रोतुः [ भट्टतौत ] ९३ | यं सर्वशैलाः परिकल्प्य [ कुमा०, १।२ ] ९३ निःश्वासान्ध इवादर्शः ३१२, | यः कालागुरुपत्रभङ्ग [ भट्टेन्दुराज ] २९७ निरूढा लक्षणाः काश्चित १५५ | यः संयोगवियोगाभ्यां [ भर्तृहरि ] १३९ निर्वाणभूयिष्ठमथास्य [ कुमार० ] २६९ | यत्पदानि त्यजन्त्येव [ नाट्यशा० ] ५२९ नेयं विरोति भृङ्गाली [ भामह, ३.२२ ] ११६ | यत्रार्थः शब्दो वा तं [ ध्वन्या०, १।१३ ] १९९, नोपादानं विरुद्धस्य ४१० | यत्रोक्तो गम्यतेऽन्योऽर्थः [ भामह, २।७९ ] १०९ | यदयमनुभावयति [ नाट्यशास्त्र ] १६३ प | यदि नामास्य कायस्य १४ परस्परोपकारेण १२५ | यद्वामाभिनिवेशित्वं [ ना० २४।१९९ ] ३०३ पर्यायोक्तं यदन्येन [ भामह, ३।८ ] ११८ | यद्विश्रम्य विलोकितेषु [ भट्टेन्दुराज ] ८२,४९८ पहिअसामाइएसु ५५० | यस्य विकारः प्रभवन्नप्रति [ रुद्रट ] १३४ पाण्डुक्षामं वक्त्रं हृदयं [ मा० माध० ? ] ४०६ | याते गोत्रविपर्यये श्रुतिपथं [ विक्रमो० ] १८४ पुरुषार्थहेतुकमिदं [ सांख्योक्ति ] ४३० | याते द्वारवतीं तदा मधुरिपौ ८३ प्रकरणनाटकयोगात् [ नाट्यशा० २०।६० ] ३६४ | यावत्पूर्णो न चैतेन [ हृदयदर्पण ] ८८ प्रतिग्रहीतुं प्रणयिप्रियत्वात् [कुमा०, १।६६ ]२६९ | युद्धे प्रतिष्ठा परमाऽर्जुनस्य ४२ प्रतिषेध इवेष्टस्य [ भामह, २।६८ ] ११२ | ये यान्त्यभ्युदये प्रीतिं १२९ प्रत्ययैरनुपाख्येयैः [ भर्तृहरि ] १४० | यो यः शस्त्रं विभर्ति [वेणी०, ३।३२ ] २१८,३४४ प्रत्याख्यानरूपः कृतं ३१४ | योऽर्थो हृदयसंवादी [ भट्टनायक ] ४० ब | र बहूनां जन्मनामन्ते [ गीता ] ५७५ | रसान्तरसमावेशः [ ध्वन्या० ३।२२ ] ४२७ बहूनां समवेतानां ४२६ | रसेऽङ्गत्वं तस्मादेषां [ ध्वन्या० ] २३२ भ | रागस्यास्पदमित्यवैमि [ नागानन्द. १।५ ] भम धम्मिअ [ गा० स० २। ७६ ] | राजहंसैरवीज्यन्त ४९७ भ्रअविहलरक्खणेक ५८० | राम इव दशरथोऽभूत् [ रुद्रट ] १२२ भावव्रात हठाज्जनस्य [ अभिनवगुप्त ] १३१ | रौद्रस्य चैव यत्कर्म [नाट्यशा० ] ४१२,४१९ भिन्नरुचिर्हि लोकः [ रघु०, ६।३० ] ७० | ल भो भोः किं किमकाण्ड एव [अभिनवगुप्त] ११२ | लक्षणहेत्वोः [ पा० सू० ३।२।१२६ ] ३४४ म | लङ्घिअगअणा फल ५३१ मणिः शाणोल्लीढः समरविजयी ११५ | लीलादाढा शुच्यूद्धृता [ महावी० ] ३७७ मध्नामि कौरवशतं समरे [वेणी०, १।१५] ५११ | लोकोत्तरे हि गाम्भीर्ये २१ मदो जनयति प्रीतिं [ भामह०, २।२७ ] १२२ | व मनुष्यवृत्त्या समुपाचरन्तं ३८७ | वक्राभिधेयशब्दोक्तिः [भामह, १।३६] २८,४९९ मा निषाद प्रतिष्ठां त्वं [ रा० वा० ] ८८ | वसन्तमत्तालिपरम्परोपमाः [ अभिनवगुप्त ] ५८१ मा भवन्तमललः पवनो वा २९६ | वस्तुतः शिवमये हृदि ६०३ मिअवह्णिडअरो रोणिइकुंसो ३७७ | वाक्यार्थमितये तेषां [श्लोकवा०, १।१।७ ] ४५६
लोचनोद्धृत गद्य-पद्यों की सूची ६१५
**[बायाँ स्तम्भ]**
पृष्ठ
वागङ्गसत्त्वोपेतान् [ नाट्यशा०, ७।१ ] ३४८
वाग्धेनुर्दुग्ध एतं हि [ भट्टनायक ] ९३
वाग्विकल्पानामानन्त्यात् [ध्वन्या०, ] २७
वाच्यः प्रसिद्धः [ ध्वन्या० १।३ ] ४६
वासुदेवः सर्वम् ५७५
विन्ध्यो वर्धितवान् ५०४
विभावभावानुभाव [ नाट्यशा० ] ४४१
विभावानुभावव्यभिचारि० [ नाट्यशा० ] १६३
विभावो विज्ञानार्थः लोके [ नाट्यशा० ] १६३
विरुद्धालङ्क्रियोल्लेखे [ भट्टोद्भट ] १२३
विशेष्यं नाभिधा गच्छेत् ५३
विषमकाण्डकुटुम्बक ३०८
विषयत्वमनापन्नैः [ नाट्यशास्त्र० ] ४५४
वीतरागजन्मादर्शनात् [ न्यायसू०, ३।१ ] ४३२
वीरस्य चैव यत्कर्म [ नाट्यशा० ] ४१९
वीराणां रमते घुसृणारुणे २८६
वृत्तयः काव्यमातृकाः [ नाट्यशास्त्र ] ४४२, ५५३
**श**
शत्रुच्छेददृढेच्छस्य ११८
शब्दप्राधान्यमाश्रित्य [ भट्टनायक ] ८९
शब्दस्योर्ध्वमभिव्यक्तेः [ भर्तृहरि ] १४०
शब्दाः सङ्केतितं प्राहुः ५८९
शब्दानामभिधानमभिधाव्यापारः [ भामहविवरण ] ३४
शब्दार्थवत्त्वैर्लङ्काराः [ भामहविवरण ] १२४
शब्दार्थशासनज्ञान २९५,
शब्दश्छन्दोभिधानार्थाः [ भामह, १।९ ] ३४
शशिवदनासितसरसिज [ अभिनवगुप्त ] १२३
शीतांशोरमृतच्छटा यदि [ अभिनवगुप्त ] २४९
शृङ्गार एव परमः [ ध्वन्या०, २।७ ] ३४५
शृङ्गारश्च तैः प्रसभं [ नाट्यशा० ] ४१९
शृङ्गाराद्धि भवेद्धास्यः [ नाट्यशास्त्र ] ८०
शृङ्गारानुकृतिर्या तु [ नाट्यशास्त्र ] १८७
श्रव्यं नातिसमस्तार्थशब्दं [ भामह, २।२३ ] २१८
श्रीसिद्धिचेलचरणाम्ब [ अभिनवगुप्त ] ६०३
श्रुतिलिङ्गादिप्रमाणषट्कस्य [ जै० सू० ३।३।१४ का अर्थानुवाद ] ६५
---
**[दायाँ स्तम्भ]**
**स** पृष्ठ
स एव वीतरागश्चेत् ३४९
एकस्त्रीणि जयति ११६
सग्गं अपारिज्जाअं [ सेतुबन्ध ] १३०
सज्जनान् कविरसौ ६०३
सत्यं मनोरमा रामाः ३२२
स पाते वो यस्य हुतावशेषाः २११
समर्पकत्वं काव्यस्य [ ध्वन्या०, २।१० ] ३५१
समस्तगुणसम्पदः समं [ अभिनवगुप्त ] २१०
समाधिरन्यधर्मस्य १५१
संसाध्ये फलयोगे तु [ नाट्यशा०, २१।७,९ ] ३७०
समुद्रः कुण्डिका ५०४
समुत्थिते धनुर्ध्वनौ [ अर्जुनचरित ] ४२८
सरस्वती स्वादु तदर्थवस्तु [ ध्वन्या०, १।६ ] १०३
सरूपव्यञ्जनन्यासं [ उद्भटका० १।८ ] २०
सर्वक्षितिभृतां नाथ दृष्टा [ विक्रमो० ] ३८९
सर्वत्र ज्वलितेषु वेश्मसु [ ता० व० ३ ] ३७५
सर्वत्र तर्हि काव्यव्यवहारः [ हृदयदर्पण ] ९०
सादृश्यालक्षणा वक्रोक्तिः [ वा० सू०, ४।३।८ ] ३४
स्त्रियो नरपतिर्हितः ३५८
स्थाध्वोरिच [ पा० सू०, १।२।१७ ] ५०४
स्थितमिति यथा शय्यां [ रामाभ्युदय ] ३६७
स्थैर्येणोत्तममध्यम [ नाट्यशा०, ७।६३ ] ३६५
स्फुटीकृतार्थवैचित्र्य ६०३
स्मरनवनदीपूरेणोढाः [ अमरु०, १०४ ] ३३५
स्मरामि स्मरसंहार [ अभिनवगुप्त ] ३११
स्वश्रितपक्ष्मकवाटं [ स्वप्नवा० ] ३७६
स्वल्पमात्रं समुत्सृष्टं बहुधा [ नाट्यशास्त्र ] ४१८
स्ववं स्वं निमित्तमासाद्य [ नाट्यशा० ] ४३१
स्वादुकव्यरसोन्मिश्रं [ भामह, ५।३ ] ४४२
**ह**
हरस्तु किञ्चित्परिवृत्तधैर्यः [ कु० सं० ] २६९
हसन्नेत्रार्पिताकूतं ५०९
हाहाहेति संरम्भाथोंऽयं [ हृदयदर्पण ] १७९
हिअअललिआ ५३१
हेलाऽपि कस्यचिदचिन्त्यफल० २९८
होइ ण गुणाणुराओ १२५
—-oOo-—
'ध्वन्यालोक' में उद्धृत ग्रन्थ और ग्रन्थकार
| आदिकवि ( वाल्मीकि ) ८६, ८९, १८० | रामायण ३७, ३५९, ५७० |
| कालिदास ९४, ३१३, ३६८, | महाभारत ३७, ३५९, ३७८, ५७०, ५७२ |
| भामह ११९, ४९९, | भरत ३३६, ३६५, ३७२, ४००, ४४२, |
| विषमबाणलीला १७८, २८६, ३७८, ५८५ | सर्वसेन ३६८, |
| कादम्बरी २३४, ४०५, | अर्जुनचरित माहाकाव्य ३६८, ४२८, |
| भट्ट उद्भट २५३, २७९, | रत्नावली ३७२, ३७३, |
| भट्ट बाण २६४, | वेणीसंहार ३७२, |
| महर्षि व्यास ३१३, ३८३, | तापसवत्सराज ३७३, |
| हर्षचरित ३२१, | मधुमथनविजय ३७७, |
| हरिविजय ३२१, ३६८, | धर्मकीर्ति ५२०, |
| रामाभ्युदय ३३३, | विनिश्चयटीका ५५५ |
| अमरुककवि ३५५, | कुमारसम्भव ५८६ |
| 'लोचन' व्याख्यान में उद्धृत ग्रन्थ और ग्रन्थकार | |
| :--- | :--- |
| भट्टेन्दुराज २, ८२, १३०, २९७, ३९३, ४९८, ५३१, | कादम्बरी कथासार ३५६ |
| अस्मद्गुरु ७, ४४४, | ग्रन्थकृत् २९, ४१, ४२, ११५, ११७, १६६, २३१, ३४०, ( मूल ० ), ५४९, ५५५ |
| भामह २१, ३४, ११५, ११९, १२०, २०२, २२४, २३५, २४२, ४४२, ४९९, | कारिकाकार १७०, १७३, १७४, ३१२, ३२९, ३४७, ५६६ |
| उद्भट २२, ३४, ११७, २०२, ३३८, | वृत्तिकृत, ˚कार १७१, १७३, २७९, २७१, ३११, ३१२, ३२९, ५५७, ५६६ |
| मनोरथ कवि २९, | रघुवंश ३५७, ३६८, |
| वामन ३४, ११४, | भरतशास्त्र ३६१, |
| आनन्दवर्धनाचार्य ४१, | रामाभ्युदय ३६७, |
| भट्टनायक ५१, ६७, ७२, ८९, ९२, १०३, १८०, १९०, | यशोवर्मन् ३६७, |
| हृदयदर्पण ८८, ९०, १७९, | हरिविजय ३६८, |
| भट्टतौत ९३, ४३४, | अर्जुनचरित ३६८, |
| मुनि ( भरत ) ९४, ३६४, ३७०, ३७१, ३७२, ४१९, ४३०, ४३३, ४४२, ५३०, ५५३, | तापसवत्सराज ३७३, ४०४, ४१९, |
| उत्पल ( परमगुरु ) ९७, | स्वप्नवासवदत्ताख्य नाटक ३७६, |
| ऐतिहासिक १२०, | वत्सराजचरित ३९८, |
| विवरणकृत् १२१, | वेणीसंहार ३९९, |
| सेतु ( सेतुबन्ध ) १३०, | रत्नावली ४२०, |
| भर्तृहरि १३८, १३९, १४०, ६०२ | चन्द्रिकाकार ४३४, ४५१, |
| कालिदास २३४, ४०१, | काव्यकौतुक ४३४, |
| दण्डी ३५४, | काव्यकौतुकविवरण ४३४, |
| भट्टजयन्तक ३५६ | तत्त्वालोक ( आनन्दवर्धनकृत ) |
| भागुरि ४२६ |
इस पृष्ठ पर कोई पाठ (text) उपलब्ध नहीं है, यह एक सादा/रिक्त (blank) पृष्ठ है।
Acharya Bushan (M.A.) Sahityacharya R/o Bijbehara Kashmir
इस पृष्ठ पर कोई पठनीय पाठ (टेक्स्ट) उपलब्ध नहीं है। यह एक रिक्त पृष्ठ (blank page) है।
हमारे कतिपय नवीन प्रकाशन शब्दस्तोममहानिधिः—तारानाथ भट्टाचार्य विरचित ४५—०० समयमातृका—डॉ० रमाशंकर त्रिपाठीकृत हिन्दी व्याख्या सहित ५—०० सूक्तिमञ्जरी—आचार्य बलदेव उपाध्याय १०—०० त्रिपुरारहस्यम्–ज्ञानखण्डम् । ‘ज्ञानप्रभा’ हिन्दी व्याख्या सहित १३—०० हिन्दी ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्य (चतुःसूत्री) आचार्य विश्वेश्वर ६—०० कामकुञ्जलता—पण्डितराज ढुण्ढिराज शास्त्री सम्पादित २५—०० चन्द्रकला नाटिका–विश्वनाथकविराजप्रणीत । ‘प्रभावती’ हिन्दीव्याख्या ८—०० हिन्दी वक्रोक्तिजीवित । व्याख्याकार–श्री राधेश्याम मिश्र १५—०० राजमार्तण्डः—हिन्दी व्याख्या सहित २—५० हिन्दी वैशेषिकदर्शन—(प्रशस्तपादभाष्य सहित) १८—०० व्याकरणमहाभाष्यम्—सप्रदीप हिन्दीव्याख्या १-५ आह्निक १०—०० व्याकरण शास्त्र का संक्षिप्त इतिहास—श्री नाकान्त मिश्र ५—०० शृङ्गाररस का शास्त्रीय विवेचन—डॉ० [ ]ल सिंह १०—०० साहित्य शास्त्रसार—श्री हंसराज अग्रवाल ४—५० भारतीय काव्यशास्त्र के प्रतिनिधि सिद्धान्त—श्री राजवंशसहाय १६—०० महाकवि शूद्रक—(शूद्रक और मृच्छकटिक) डॉ० रमाशङ्कर तिवारी १२-५० औचित्य सम्प्रदाय का हिन्दी-काव्य शास्त्र पर प्रभाव— डॉ० चन्द्रहंस पाठक २५—०० भारतीय इतिहास के स्रोत सिक्के । ई० जे० रैप्सन । अनुवादक–डॉ० रामकुमार राय १४—०० मूल संस्कृत उद्धरण–प्रो० जे म्यूर । (हिन्दी रूपान्तर) १-५ भाग १२५—०० लौकिक संस्कृत साहित्य का संक्षिप्त इतिहास—डॉ० गौरीनाथ शास्त्री । अनुवादक–डॉ० रामकुमार राय १०—०० विष्णुपुराण का भारत—डॉ० सर्वानन्द पाठक २०—०० विद्यापरिणयनम्—आनन्दराय मखि विरचित । ‘प्रकाश’ हिन्दी टीका ५—०० वैदिक योगसूत्र—श्री हरिशंकर जोशी २२—०० शुक्रनीतिः—विद्योतिनी हिन्दी व्याख्या भू० पण्डितराज राजेश्वर शास्त्री १२-५० स्वतन्त्र कलाशास्त्र—(प्र० भाग भारतीय) डॉ० कान्तिचन्द्र पाण्डेय ३५-०० हिन्दी सहृदयानन्द—कृष्णानन्द प्रणीत । व्याख्याकार-वाचस्पति द्वि० ६—०० धर्मसिन्धुः—‘धर्मदीपिका’ हिन्दी टीका ‘सुधा’ टिप्पणी सहित । २५—०० याज्ञवल्क्यस्मृतिः— ‘मिताक्षरा’ तथा ‘प्रकाश’ संस्कृत हिन्दी टीका २०—०० प्राप्तिस्थानम्—चौखम्बा विद्याभवन, चौक, वाराणसी-१