द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः। १३५ यथाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा। अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्वतस्तान् विनिर्दिशेत् ॥ २७ इति भक्ष्यवर्गः। अथाहारविधिं वक्ष्ये विस्तरेणानुपूूर्वशः ॥ १ ॥ आप्तास्थितमसङ्कीर्णं शुचि कार्य्यं महानसम् ॥ २॥ तत्राप्तैः साधितं रम्यमविरुद्धमुपस्कृतम्। विषघ्नै रगदैर्मन्त्रैर्भिषगन्नं निवेदयेत् ॥ ३ ॥ दिताः। तैः कृता यवाग्वः खडयवाग्वः। अनेकयोनय इति विशेषणं खडादिषु प्रत्येकमभिसम्बध्यते। अतएवानवस्थित- गुणाः खडादय इत्यर्थः। लेहा ये च फलोद्भवा इति आम्रलेहा- दयः। कारणमासाद्येति पुरुषव्याधिदोषभेदादिहेतुं प्राप्य। छन्दत इति पुरुषेच्छाविशेषात् शास्वत इति तर्कसहितशास्त्रात् खडादिषु युज्यमानं द्रव्यगुणं ज्ञात्वा तर्कतश्च तत्संस्कारादि- गुणमुन्नीय खडादिगुणमादिशेदित्यर्थः ॥ २७ ॥ इति भक्ष्यवर्गः। विधिना कृत आहारः प्रीणनो धातु पोषकः। इति पूर्वोक्तम्। अत्र कोऽसौ विधिः। कथं वा आहारेण धातूनां पोषणमित्येतदर्थं प्रकरणमारभते अथेति ॥ १ ॥ आहारसिद्धेर्महानससाध्यत्वात् प्रथमं तद्विधिमाह आप्ते- त्यादि। आप्तैः साधुलोकैरास्थितमाश्रितम्। असङ्कीर्णमसम्बा- धम् ॥ २ ॥