द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः। ५७ पिण्डालुकं कफहरं गुरु वातप्रकोपणम् ॥ ५ ॥ वज्राख्यकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुपाकश्च पित्तकृत् ॥ ६॥ वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः । विदाहिनो नातिबलाः सकषाया विरूक्षणाः ॥ ७॥ ऐन्दुकञ्च नदीमाषं विषदं गुरु शीतलम् ॥ ८ ॥ शूरणो दीपनो रुच्यः कफघ्नो विशदो लघुः । विशेषादर्शसां पथ्यो भूकन्दस्त्वतिदोषलः ॥६॥ माणकं स्वादु शीतञ्च गुरु चापि प्रकीर्त्तितम् । १०॥ कदल्या वलकृन्मूलं वातपित्तापहं गुरु ॥ ११ ॥ आमवातकरी कच्ची कफकृद्गुरुपिच्छला ॥१२॥ सामान्यादिहैव पठ्यते । कशेरुकं द्विविधं क्षुद्रं महच्च । तत्र क्षुद्रं चिञ्चोटक इति ख्यातं महत्तु राजकशेरुकम् ॥ ४ ॥ कफं हरतीति कफहरम् ॥ ५ ॥ वज्राख्यकन्दः सुरेन्द्रकन्दः चामघाम इति लोके ॥ ६ ॥ अत्र केचिन्मधुररसपाकस्य विदाहित्वं नोपपद्यत इति कटु- का रसपाकत इति पठन्ति । अन्ये तु मधुरस्यापि विदाहित्व- प्रभावादेव समर्थयन्ति ॥ ७ ॥ ऐन्दुकं निच्चारम् । नदीमाषकम् उन्दोमान इति ख्यातम् । ८॥ शूरणो वनकन्दः । भूकन्द इति ग्राम्यकन्दः । अयमेव सुश्रुते स्थलकन्दसंज्ञया पठ्यते । भूकन्दः प्रावृड्भवः प्रसिद्ध एवेत्यरुणः ॥ ६ ॥ बलकृत् बलकरम् ॥ ११ ॥ कफकृत् कफकरी ॥ १२ ॥