द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः। ५८ मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम्॥२२ सिन्दुवारं जीवनीयं हिमं पित्तविनाशनम् । यथावृक्षं विजानीयात् कुसुमस्य गुणागुणान् ॥२३॥ छत्रकास्तु पलालिक्षुकरोषचितिरेणुजाः । सर्वे संस्वेदजाः शीताः कषायाः स्वादुपिच्छिलाः ॥ गुरवश्छर्द्यतीसारज्वरश्लेष्मामयप्रदाः ॥ २५ ॥ कर्कशं परिजीर्णञ्च क्रिमिजुष्टमदेशजम् । विवर्जयेत् पत्रशाकं यदकालविरोहि च ॥ २६ ॥ सतीलो वास्तूकश्चुचुश्चिल्लीमूलकपोतिका । मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ॥ २७ ॥ धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् । सिन्दुवारं निर्गुण्डीपुष्पमिति डल्लन उपसंहरति ॥ २३ ॥ यादृशं पत्रशाकं हेयं तदाह कर्कशमिति ॥ २५ ॥ उक्तेषु प्रधानतमं शाकमाह सतील इति । सतीलो वर्त्तुल- कलायः । चुच्छु चेउ इति लोके । चिल्लो क्षेत्रवास्तुकः । मण्डू- पर्णी मणिमणीतिलोके । ब्राह्मीति डल्लनः । जीवन्ती स्वर्णनाड इति चक्रः । डल्लनस्तु जीवन्ती जीवा तण्डुलीयसहगीत्या- चष्टे ॥ २७ ॥ द्रव्याणामानन्त्यादनुक्तद्रव्यगुणज्ञानोपायमाह धान्येष्विति । फलानि वक्ष्यमाणानि । चकाराद्द्रवद्रव्यकृतान्नादीनां समु-