द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणाः । ७५ चक्षुष्यं स्वादुपाकञ्च कषायं कफपित्तनुत् ॥४८॥ पथ्या मज्जा तु चक्षुष्यो वातपित्तहरो गुरुः ॥४६॥ वैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः ॥ ५० ॥ कोलमज्जा तु मधुरः कषायः पित्तनाशनः । तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च धात्रीमज्जापि तद्गुणः ॥५१॥ पियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः ॥५२॥ यस्य यस्य फलस्येह वीर्य्यं भवति यादृशम् । तस्य तस्यैव वीर्य्येण मज्जानमपि निर्द्दिशेत् ॥५३॥ भल्लातकास्थ्याग्निसमं त्वङ्मांसं स्वादु शीतलम् ॥५४ करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् । रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् ॥५५॥ तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं क्रिमिनाशनम् ॥५६॥ फलेषु परिपक्कं यद् गुणवत् तदुदाहृतम् । प्रसङ्गान्मज्जगुणमाह पथ्येति ॥ ४६ ॥ वैभीतको विभीतकमज्जा ॥ ५० ॥ अनुक्तमज्जगुणातिदेशार्थमाह यस्येति । वीर्य्यं रसादि येन कुर्व्वन्ति तद्वीर्य्यमित्युक्तेः ॥ ५३ ॥ अग्निसममिति स्फोटादिजनकत्वात् ॥ ५४ ॥ करञ्जो वृत्तकरञ्जः किंशुकः पलाशः अरिष्टो निम्बः जन्तुः क्रिमिः ॥ ५५ ॥ ईषत्तिक्तमित्यन्वयः ॥ ५६ ॥ इदानीं यादृशावस्थं फलमुपादेयं तदाह फलेष्विति ।