द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः । ७८

नादेयं वातलं रूक्षं दीपनं लघु लेखनम् ॥ ६ ॥ नादेऽभिष्यन्दि मधुरं सान्द्रं गुरु कफापहम् ॥७॥ सारसं तुवरं बल्यं तृष्णाघ्नं मधुरं लघु ॥ ८ ॥ ताड़ागं वातलं स्वादु कषायं कटु पाकि च ॥ ६ ॥ वाप्यं सक्षारकटुकं पित्तलं कफवातनुत् ॥१०॥ कौपं कफघ्नं सक्षारं पित्तलं लघु दीपनम् ॥ ११ ॥ चौण्डमग्निकरं रूक्षं मधुरं कफकारि च ॥ १२ ॥ नैर्भरं लघु पथ्यञ्च दीपनं कफनाशनम् ॥ १३ ॥ औद्भिदं पित्तशमनं मधुरं न विदाहि च ॥ १४ ॥ अवश्यायसंहतीभूतं हिमम् । सक्थिस्तम्भ ऊरुस्तम्भः । तद्ध- न्तृत्वञ्च श्लेष्ममेदोहरत्वात् । तदुक्तं मेदः श्लेष्मसुपूजितमिति ॥ ५ ॥ नादेयादिभेदभिन्नानां भौमजलानां गुणमाह नादेयमिति । नादेयं गङ्गादिनदीभवम् । लेखनं कर्षणम् ॥ ६ ॥ नदः शोणभद्रादिः तत्र यज्जलं तत् एवंगुणमित्यर्थः । कफा- पहं कफहारम् ॥ ७ ॥ सरो दिव्यखातं पुरुषव्यापारं विना ॥ ८ ॥ तट उच्चप्रदेशस्तस्मादागो गतिर्यस्य स तड़ागः । स पुन- रुच्चप्रदेशादागच्छज्जलस्य निम्नप्रदेशे बन्धनाद्भवति ॥ ६ ॥ वापी इष्टकादिबद्धसोपाना दीर्घिका ॥ १० ॥ कूपो मृत्पट्टेष्टकादिबद्धसोपानः ॥ ११ ॥ चुण्डो नवकूपः प्रत्यासन्नजलः स पुनर्नाद्यादिसमीपे तत्कालकृता लघुकूपिका ॥ १२ ॥ नैर्भरम् उच्चप्रदेशात् प्रस्रवज्जलम् ॥ १३ ॥