गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

३.] गदनिग्रहः । ८५ सारस्वतमिदं चूर्णं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् । जगद्धितार्थं लोकानां दुर्मेधसां विचेतसाम् ॥ १५८ ॥ अर्शोरोगे यवानिकाद्यं चूर्णम् । यवान्यतिविषा कुष्ठं वचा हिङ्गु हरीतकी । कत्तृणं रोहिषं मुस्तं रास्ना विबुधदारु च ॥ १५९ ॥ पिप्पल्यः शृङ्गवेरं च मरिचं चव्यचित्रकौ । मातुलुङ्गस्य मूलानि पलाशमूलकानि च ॥ १६० ॥ त्रिफला पुष्करसठी सूक्ष्मैला त्वग्हरीतकी । अजाजी चेति तच्चूर्णं पिबेदुष्णोदकासवैः ॥ १६१ ॥ एतदर्शोविबन्धानां प्रयोगादमृतोपमम् । श्वासकासे बिभीतकाद्यं चूर्णम् । बिभीतकं सातिविषं भद्रमुस्तं च पिप्पली । भार्गी च शृङ्गवेरं च सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ॥ १६२ ॥ तानि चूर्णानि मद्येन पीतान्युष्णोदकेन वा । नाशयन्ति नृणां क्षिप्रं श्वासकासापतन्त्रकान् ॥ १६३ ॥ हिक्काकासे रेणुकाद्यं चूर्णम् । हरेणुश्चोरकं मुस्तं सूक्ष्मैलासठिनागरम् । त्वगेला पुष्करं शृङ्गी ह्रीवेरागरुकेसरम् ॥ १६४ ॥ यवान्यामलकी भार्गी पिप्पली सुरसा तथा । सिताचतुर्गुणं चूर्णं तत्पीतं लीढमेव वा ॥ १६५ ॥ अन्नपानप्रयुक्तं वा भक्षितं वापि केवलम् । कासहिक्काज्वरश्वासपार्श्वशूलं च नाशयेत् ॥ १६६ ॥ हिक्काश्वासे सुरसाद्यं चूर्णम् । सुरसा चोरकं शृङ्गी सूक्ष्मैला पुष्करं सठी । पिप्पलीत्वग्विडाक्षारशुण्ठीहिङ्ग्वम्लवेतसम् ॥ १६७ ॥ भार्गी तामलकी जीवा वृक्षाम्लश्चेति चूर्णितम् । हिक्काश्वासविबन्धाशःकासहृत्पार्श्वशूलनुत् ॥ १६८ ॥ ८