गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः । ११५ लाक्षां रसाञ्जनं मांसीत्रिफलारोध्रवालुकम् । रजन्यौ फलिनीमेलां समङ्गां कट्फलं वटम् ॥ १४० ॥ यवासागरुपत्तङ्गैरैकाञ्जनमावपेत् । लवङ्गजातीकङ्कोलजातीकोशान् पलोन्मितान् ॥१४१॥ कर्पूरकुडवं चापि पुनः शीतेऽवतारयेत् । ततस्तु गुटिकाः कार्याः शुष्कास्त्वास्ये निधापयेत् १४२ तैलमेतेन कल्केन कषायेण समावपेत् । शूलप्रबलविभ्रंशशौषिर्यकृमिदन्तनुत् ॥ १४३ ॥ जाड्यदौर्गन्ध्यतिक्तत्वमुखप्रक्लेदपाकजित् । गलशोषपरीदाहसादसंदोहलेपहृत् ॥ १४४ ॥ दन्तास्यगलपाकेषु सर्वेष्वेवतत्परायणम् । मुखरोगे द्वितीयखदिरगुटिका । खदिरस्य तुलां शुद्धां जलद्रोणे विपाचयेत् ॥ १४५ ॥ शेषेऽष्टभागे तस्यैव पुनः कल्कं प्रदापयेत् । जातीकर्पूरपूगानि सकङ्कोलपलानि च ॥ १४६ ॥ इत्येषां गुटिका कार्या मुखसौभाग्यवर्धनी । दन्तोष्ठमुखरोगेषु जिह्वाताल्वामयेषु च ॥ १४७ ॥ मुखरोगे तृतीया खादिरगुटिका । कुङ्कुमलवङ्गपत्रत्वक्त्रुटिशङ्खाम्बुजानि तुल्यानि । कङ्कोलजातिमृगमदभागैस्त्रिगुणीकृतैः सम्यक् ॥१४८॥ पञ्चाशत्खदिरस्य भागाः सप्तैव शशधरस्यापि । सहकारतैलयुक्ताः खदिरगुटिकाश्च रोगघ्न्यः ॥ १४९ ॥ गलरोगे मरिचाद्या गुटिका । मरिचं पिप्पली पाठा यवक्षारं सनागरम् । एलापत्रत्वचं पथ्या सैन्धवं चाम्लवेतसम् ॥ १५० ॥ मधुना गुटिका ह्येषा कण्ठरोगविनाशिनी ।