गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

११८ आयुर्वेदौयग्रन्थमाला । [गुटिकाधिकारः गुडपाकविधिः । यदा दर्वीप्रलेपः स्याद्यावद्वा तन्तुली भवेत् । तोयपूर्णे यदा पात्रे क्षिप्तो न प्लवते गुडः ॥ १७१ ॥ क्षिप्तोऽप्सु निश्चलस्तिष्ठेत्पतितश्च न शीर्यति । एष पाको गुडादीनां सर्वेषां परिकीर्तितः ॥ १७२ ॥ सुखमर्द्यः सुखस्पर्शो गन्धवर्णरसान्वितः । पीडितो भजते मुद्रां गुडः पाकमुपागतः ॥ १७३ ॥ धातुक्षये महाकल्याणको गुडः । पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम् । धान्यकान् सविडङ्गानि यवानीमरिचानि च ॥ १७४ ॥ त्रिफलां चाजमोदां च नीलिनीं जीवकं तथा । सौवर्चलं सैन्धवं च सामुद्रं चौद्भिदं वचाम् ॥१७५॥ आरग्वधं त्वचं पत्रं सूक्ष्मैलानृपकुञ्चकम् । नागरेन्द्रयवांश्चैव षड़िंशत्येककार्षिकम् ॥ १७६ ॥ मृद्वीकायाः प्रधानाया दद्यात्पलचतुष्टयम् । त्रिवृतायाः पलान्यष्टौ रसमामलकस्य च ॥ १७७ ॥ प्रस्थं द्विगुणितं कृत्वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत् यदा पक्कं विजानीयात्तदैनमवतारयेत् ॥ १७८ ॥ उदुम्बरं ह्रामलकं बदरं वा प्रयोजयेत् । यथाबलं प्रयुञ्जीत समीक्ष्य मतिमान् भिषक् ॥१६९॥ सर्वांश्च ग्रहणीदोषान्प्रमेहांश्चैव विंशतिः । अर्शांसि वातगुल्मांश्च कुष्ठानाहमगन्दरम् ॥ १८० ॥ उरोघातं प्रतिश्यायं हृद्रोगं चैव नाशयेत् । धातुक्षीणे बलक्षीणे स्त्रीभिः क्षीणे क्षये तथा ॥ १८१॥ ज्वराणां चैव सर्वेषां वन्ध्यानां चाप्यपत्यदम् । रूपौदार्यस्वरौदार्यमेधामाविन्दते स्थिराम् ॥ १८२ ॥