गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

४.] गदनिग्रहः । १३१ नाम्ना द्वात्रिंशको ह्येष गुग्गुलुः कथितो महान् । धन्वन्तरिकृतो योगः सर्वरोगनिषूदनः ॥ ३२० ॥ वातव्याधौ बिल्वादयो गुग्गुलुः । बिल्वैलापटुहेमचव्यहपुषाद्राक्षाकणादाडिमं मूलं पौष्करमक्षपाक्यमरिचं शुण्ठी यवानी वचा । कर्पूरेन्द्रयवाम्लवेतसत्रुटित्वक्तिन्तिडीकाग्निकं नैम्बं पत्रमजाजियुग्मरुचकं क्षुद्राम्बुधात्रीफलम् ॥ ३२१॥ पाठाधान्ययवासदीप्यककणामूलं दलं बाष्पिका मुस्ता कर्षसमैश्चतुष्पलयुतैः क्षौद्रस्य जीर्णस्य वै । दत्त्वा गुग्गुलुमत्र चाष्टपलिकं कृत्वा वटान्भक्षयेत् ते जग्धा विनिहन्ति वातकफजान् व्याधीनशेषानपि३२२ अर्शसि योगराजो गुग्गुलुः । पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः । पाठाविडङ्गेन्द्रयवहिङ्गुभार्गीवचान्वितैः ॥ ३२३ ॥ सर्षपातिविषाजाजीजीरकै रेणुकायुतैः । गजकृष्णाजमोदाभ्यां कटुमूर्वासमन्वितैः ॥ ३२४ ॥ समभागान्वितैरेतैस्त्रिफला द्विगुणा भवेत् । त्रिफलासहितैरेतैः समभागस्तु गुग्गुलुः ॥ ३२५ ॥ एतच्चूर्णीकृतं सर्वं मधुना च परिप्लुतम् । योगराजमिमं विद्वान्भक्षयेत्प्रातरुत्थितः ॥ ३२६ ॥ अर्शांसि वातगुल्मं च पाण्डुरोगमरोचकम् । नाभिशूलमुदावर्तं प्रमेहान्वातशोणितान् ॥ ३२७ ॥ कुष्ठं क्षयमपस्मारं हृद्रोगं ग्रहणीगदम् । महान्तमग्निसादं च श्वासकासभगन्दरान् ॥ ३२८ ॥ रेतोदोषाश्च ये पुंसां योनिदोषाश्च योषिताम् । निहन्याच्चाशु तान्सर्वान्दुर्वारानप्यसंशयम् ॥ ३२९ ॥