गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

५.] गदनिग्रहः । १४९ नागकेसरसंयुक्तं पलांशमुपकल्पितम् । शीतीभूते ततो दद्यात्कुडवं माक्षिकस्य च ॥ ११० ॥ अतो लेहपलं लीढ्वा पथ्यां चैकां च भोजयेत् । शोफगुल्मोदरार्शोघ्नी पुनर्नवहरीतकी ॥ १११ ॥ शोफे कंसहरीतक्यवलेहः । द्विपञ्चमूलस्य तुला कषाये कंसोऽभयानां च शतं गुडाच्च । लेहे सुसिद्धे च विनीय चूर्णं व्योषं त्रिसौगन्ध्यमुपस्थिते च ॥ प्रस्थार्धमात्रं मधुनः सुशीते किंचिच्च चूर्णादपि यावशूकात् । एकां ततः प्राश्य तथा च लेहाच्छुक्तिं निहन्ति श्वयथुं प्रवृद्धम्॥ कासज्वरारोचकमेहहिक्काप्लीहत्रिदोषोदरपाण्डुरोगान् । कार्श्याम्लवातासृगम्लपित्तवैवर्ण्यमूत्रानिलशुक्रदोषान् ११४॥ शोफे हरीतक्यवलेहः । दशमूलकषायस्य कंसे पथ्याशतं पचेत् । दत्त्वा गुडतुलां तस्मिँल्लेहे दद्यात्सुचूर्णितम् ॥ ११५ ॥ त्रिजातकं त्रिकटुकं किंचिच्च यवशूकजम् । प्रस्थार्धं च हिमे क्षौद्रात्स निहन्त्युपयोजितः ॥ ११६ ॥ प्रवृद्धशोफज्वरमेहगुल्मकार्श्याम्लवाताम्लकरक्तपित्तम् । वैवर्ण्यमूत्रानलशुक्रदोषश्वासारुचिप्लीहगरोदरांश्च ॥ ११७ ॥ अर्शःपीनसयोश्चित्रकहरीतक्यवलेहः । चित्रककषायपलशतममृताधात्रीरसं च तुल्यांशम् । संमिश्र्य गुडशतं च हि द्विपञ्चमूलीकषायेण ॥ ११८ ॥ तत्तुल्येन हरीतक्याढकमेकं विपाच्य गुडपाकम् । अर्धप्रस्थं मधुनस्तस्मिन्दत्त्वा ततोऽन्येद्युः ॥ ११९ ॥ द्वे द्वे पले निदध्यादेलात्वक्पत्रत्रिकटुकानाम् । सयवक्षारार्धपलं यथाग्नि पश्चात्प्रयुञ्जीत ॥ १२० ॥ एतद्रसायनोत्तममश्विभ्यामश्विद्वये प्रोक्तम् । उपयुक्तवतां पुंसामपि काष्ठतृणानि जीर्यन्ति ॥ १२१ ॥