गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

१६६ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [आसवाधिकारः अशांसि वातरोगांश्च ग्रहणीपाण्डुकामलाः । हलीमकमुदावर्त्तं गुल्मं पञ्चविधं जयेत् ॥ १३ ॥ आध्मानं कुक्षिशूलं च प्रत्याध्मानं गुदग्रहम् । अष्ठीलिकां च हृद्रोगानेतान् व्याधीन्विनिर्जयेत् ॥ १४ ॥ कुमार्यासव इत्येष कथितः शूलपाणिना । द्वितीयः कुमार्यासवः । रसस्तुलार्धं कौमारस्तदर्धंगुडमिश्रितः । चातुर्जातलवङ्गानां सैन्धवस्य निशाद्वयोः ॥ १५ ॥ कुबेरकृष्णामरिचधातकीनां पलं पलम् । पथ्याचूर्णं पलयुगं पलं चाकल्लुकस्य तु ॥ १६ ॥ उग्रगन्धाजातिपत्रीविडङ्गानां पलं पलम् । एकीकृत्य शुचौ भाण्डे पक्षमेकं निधापयेत् ॥ १७ ॥ पलार्धं भक्षयेन्नित्यं गुल्मोदावर्त्तनाशनः । आध्मानं पार्श्वशूलं च जठरार्तिं कफं हरेत् ॥ १८ ॥ मन्दाग्निं शमयेच्छ्वासं कासं हिक्कां क्षयं तथा । यकृत्प्लीहं तथा शोफं नाशयेत्येष सेवितः ॥ १९ ॥ नवविधा आसवयोनिः । त्वक्पत्रकाण्डपुष्पाणि सारमूलफलानि च । धान्यानि च सिता चापि नव आसवयोनयः ॥ २० ॥ द्रव्यसंयोगतः संख्यातीताः पथ्यतमाश्च ते । द्रव्याणां भेदतो वेदवसु(८४)संख्याः प्रकीर्त्तिताः २१ तद्यथा— षड् धान्यासवाः । सुरासौवीरमैरेयधान्याम्लतुषोदकाः । समेदा रससंख्यास्ते आसवा धान्यतो मताः ॥ २२॥ षड्विंशतिः फलासवाः । द्राक्षाखर्जूरकाश्मर्यजम्ब्वामलविभीतकैः । धन्वराजादनैः पद्मातृणशून्यपरूषकैः ॥ २३ ॥