गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

१८४ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [आसवाधिकारः गुग्गुल्वासव इत्येष देयः सर्वेषु रोगिषु । प्राग्भक्तं मध्यभक्तं वा ग्रासे ग्रासान्तरे तथा ॥ २१९ ॥ दद्यात्क्रमेण योगं तु वयःसात्म्यमपेक्ष्य च । नाशयेदुदरं प्लीहामूरुस्तम्भं सकामलम् ॥ २२० ॥ चिरोत्थितमपि श्वासं कासशोफभगन्दरान् । कृमिकुष्ठप्रमेहेषु हितश्चैवाग्निदीपनः ॥ २२१ ॥ अर्शस्सु ताम्बूलासवः । जतुस्रुतमादौ कृत्वा भाण्डकमर्धप्रवेशितं भूमौ । तत्तरुणहरितजम्बूपत्रक्वाथेन संशुद्धम् ॥ २२२ ॥ शुद्धे च शर्कराभिरगरुं दद्यात्सुगन्धतरम् । वासार्थं, धातक्याः पलानि खलु सप्त देयानि ॥ २२३ ॥ पूगीफलानि खदिरं दशपलिकानि दापयेत्तत्र । ताम्बूलीपत्रशतैर्दशभिः क्षुण्णैश्च पञ्चभिश्चान्यैः ॥ २२४ ॥ पलशतमेकं मधुनः शतं च सार्धं तु वारिणो देयम् । कङ्कोलकृष्णानां प्रत्येकं द्वे पले च स्युः ॥ २२५ ॥ त्रिफलाजातिफलैलालवङ्गकुसुमानि चैकपलिकानि । दत्त्वाऽवलोड्यमेतत्त्रीणि दिनानि पाणिना पात्रे ॥२२६॥ स भवेद्यदा सशब्दस्ततो गुडशतपलानि त्रीणि । देयानि प्रविलीनमग्नियोगात्तं तु जलद्रोणसंयुक्तम्॥२२७॥ पक्षद्वयेन पेयो रसनाक्षिमनोंहरः सुरभिगन्धः । ताम्बूलासव एष रसायनानां भवेद्वय्यः ॥ २२८ ॥ प्रीणयति हन्ति गुदजान् सर्वांश्च कफोद्भवांस्तथा रोगान्॥ वलवर्णशुक्रजननो ह्युपयोगादश्मरीं हन्यात् । संवत्सरमुपयुक्तः स्थिरवयसं मानवं कुरुते ॥ २३० ॥ अपस्मारे पञ्चमूत्रासवः । अजागोसुरभीणां च चतुःकर्षं खरोष्ट्रयोः । मूत्रं संग्राद्य कुम्भे च स्थाप्य चूर्णं प्रदापयेत् ॥ २३१ ॥