गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

६.] गदनिग्रहः । १९३ वातार्यरिशरुनार्यतिक्तं रक्ताऽमृता तेजनीत्वक्लं च । सव्याधिघाता हपुषा च शृङ्गी प्रत्येकमेषां हि पलद्वयं तु॥३२९ पचेज्जलद्रोणचतुष्टये च तत्पादशेषे पलषट्शतं च । क्षिपेद्गुडं माक्षिकधातकीनां पलानि त्रिंशत्सकलं पुनस्ततः३३० निधापयेच्चागरुमांसीधूपिते भाण्डे ततः कुङ्कुमचन्दनद्वयम् । पलं क्षिपेद्वै कतकं सचन्द्रं लवङ्गमाकल्लक्वंशरोचनम् ॥३३१॥ भार्गी सुराष्ट्री तगरं कबाबकं जातीफलं पत्रकजातिपत्रिके । लोहं चतुर्जातकवालकं च प्रत्येकमेषां हि पलं विनििक्षिपेत् ॥ मासं निधेयो यवमध्यतस्ततः पेयो यथाव्याधिबलं समीक्ष्य । प्लीहोदरं विद्रधिगुल्मकासं श्वासं तथा रक्तविकारहिक्के॥३३३॥ शूलानवातार्वुदपाण्डुरोगं कुष्ठं तथा छर्दिमरोचकं च । शोफं तथाध्मानभगन्दरं च शुक्राश्मरीं ग्रन्थिमनेकभेदम् ३३४ शोषापतानादितपक्षघातसन्धिग्रहातिक्ष हलीमकं च । निहन्ति वन्ध्यासुतदोऽथ वृष्यः प्राणप्रदोऽयं वरुणासवोहि३३५ पित्तानिलश्लेष्मरुजापहश्च वैतालरक्षोग्रहमीतिहन्ता । ग्रन्थान् समालोक्य चिकित्सकानां हिताय नूनंरचितश्चरोगिणाम् प्लीहरोगे रोहीतकासवः । रोहीतकात्पलशतं चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत् । द्रोणशेषे रसे तस्मिन् पूते शीते प्रदापयेत् ॥ ३३७ ॥ धातक्याः षोडशपलं गुडस्य द्विशतं तथा । पलं पृथक् त्रिजातस्य पञ्चकोलपलं तथा ॥ ३३८ ॥ चूर्णीकृतं क्षिपेत्सर्वं घृतलिप्ते तु भाजने । पक्षादूर्ध्वं पिबेच्चापि ततो मात्रां यथाबलम् ॥ ३३९ ॥ प्लीहं प्लीहोदरं चैव प्लीहशूलं तथैव च । हृच्छूलं पार्श्वशूलं च तथा सर्वमरोचकम् ॥ ३४० ॥ १७