गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

तैलाधिकारः २.] गदनिग्रहः । २१३ शृङ्गीजटाह्वयुतैः खलु कल्कितैश्च । गोदुग्धयुक्त कटुकतैलमिदं विपक्वं ख्यातं निहन्ति सहसा विविधा रुजश्च ॥ ३९ ॥ ज्वरे लाक्षादिकं तैलम् । लाक्षारससमं तैलं तैलान्मस्तु चतुर्गुणम् । अश्वगन्धानिशादारुकौन्तीकुष्ठान्जचन्दनैः ॥ ४० ॥ मूर्वारोहिणिकासस्त्रातादाडमधुकैः सह । सिद्धं लाक्षादिकं नाम तैलमभ्यञ्जनादिभिः ॥ ४१ ॥ सर्वज्वरविषोन्मादश्वासापस्मारकासनुत् । यक्षराक्षसभूतघ्नं गर्भिणीनां च शस्यते ॥ ४२ ॥ पित्तज्वरेण तीव्रेण दह्यमानस्य देहिनः । प्रवातमन्दिरस्थस्य कुर्याच्छीतामिमां क्रियाम् ॥ ४३ ॥ अन्वासनं तैलम् । पिप्पली पौष्करं मूलं शतपुष्पा वचा शठी । यष्ट्याह्नं देवदारुश्च चित्रको मदनात्फलम् ॥ ४४ ॥ बिल्वं कुष्ठं च कल्केन तैलात्पादांशकेन हि । तैलतो द्विगुणं क्षीरं दत्त्वा मृद्वग्निना पचेत् ॥ ४५ ॥ एतदन्वासनं नाम गुदस्रावं प्रवाहिकाम् । गुदव्यथां पुरीषस्य प्रवृत्तिं च पुनः पुनः ॥ ४६ ॥ वङ्क्षणस्यावरोधं च मलोरोधं कटिग्रहम् । निहन्ति वातजान् रोगान् दीपयत्यपि चानलम् ॥ ४७ महानीलं तैलम् । ककुभस्य श्रीपर्ण्याः पुष्पं जम्बूफलं प्रियङ्गुश्च । मञ्जिष्ठा त्रिफलागरुमदनफलं चित्रकञ्चैव ॥ ४८ ॥ नीलोत्पलमृणालकबीजककर्दमकनील्यश्च । मञ्ज्ञातः स्रोतोञ्जनमाम्रास्थिकासीसपौण्डरीकं च ॥ ४९