गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

६३२ आयुर्वेदौयग्रन्थमाला । क्षाराम्लदधिवर्जं च कार्यं भोजनमुत्तमम् । कुष्ठत्वं स्वल्पवीर्यत्वं हन्याच्छीतमिवानलः ॥ ३५ ॥ अतिसारे प्रमेहे च मन्दाग्नौ राजयक्ष्मणि । आमवाते पाण्डुरोगे महावाते शिरोगदे ॥ ३६ ॥ प्लीह्नि पानीयजे रोगे सर्वाङ्गवात इष्यते । ईश्वरेण भगवता कार्तिकेयाय सुन्दरः ॥ ३७ ॥ एष द्वात्रिंशको नाम योगराजः प्रकीर्तितः । क्षये आभाद्यं चूर्णम् । आभा च धातुमाक्षीकं गिरिजं च त्रिजातकम् ॥ ३८ ॥ जीवर्षभकौ मेदा काकोली पुण्डरीयकम् । व्योषं च वालकं चैव पृथ्वी कालेयकं बिडम् ॥ ३९ ॥ एतानि समभागानि आयसं द्विगुणं क्षिपेत् । शर्करा च समा देया मधुना सह लेहयेत् ॥ ४० ॥ क्षयमेकादशाकारं श्वासं कासं तथैव च । स्वरभेदं पार्श्वशूलं ज्वरं कम्पं च दारुणम् ॥ ४१ ॥ रक्तनिष्ठीवनं तृष्णां पीनसं च हनुग्रहम् । हिध्मां च कण्ठरोगांश्च नाशयेन्नात्र संशयः ॥ ४२ ॥ पिप्पल्याद्यं चूर्णम् । चत्वारि पिप्पलीनां तु पञ्च सौवर्चलोद्भवाः । जीरकस्य त्रयो भागाः शुण्ठ्या भागत्रयं तथा ॥ ४३ ॥ सप्त सप्त स्मृता भागास्तीक्ष्णदाडिमसारयोः । द्वौ भागौ तिन्तिडीकस्य चत्वारश्चाम्लवेतसात् ॥ ४४ ॥ पञ्चागाः सैन्धवस्योक्तास्तथाऽर्धो हिङ्गुतः स्मृतः । निस्तुषानां विडङ्गानामेको भागः प्रकीर्तितः ॥ ४५ ॥ तत्सर्वमेकतः कृत्वा सूक्ष्मचूर्णं तु कारयेत् । लवणं दीपनमिदं वातश्लेष्मविकारनुत् । रुच्यमम्लेन संयुक्तं केवलं वा हितं तथा ॥ ४६