गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गुटिकाधिकारः ४.] गदनिग्रहः । २२७ मन्दामौ अग्निचूर्णम् । सौवर्चलं सैन्धवं च विडं क्षारः समांशकम् ॥ ८७ ॥ द्विगुणा च कणा शुण्ठी जीरकं षड्गुणं तथा । अग्निचूर्णकमेतच्च वातमन्दाग्निवारणम् ॥ ८८ ॥ मन्दामौ सिंहणचूर्णम् । सौवर्चलं सैन्धवं च सामुद्रं मरिचं तथा । दाडिमसारकं चाम्लवेतसं समभागकम् ॥ ८९ ॥ नागरं त्रिगुणं चैव जीरकं च चतुर्गुणम् । सिंहणं चूर्णमेतच्च मन्दाग्निविनिवारणम् ॥ ९० ॥ इति श्रीवैद्यसोढलग्रथिते गदनिग्रहे परिशिष्टे चूर्णाधिकारस्तृतीयः । अथातो परिशिष्टो गुटिकाधिकारश्चतुर्थः । क्षतक्षीणे सर्पिर्गुटिका । त्वक्क्षीरीश्रावणीद्राक्षामूर्वर्षभकजीवकैः । वीरर्द्धिक्षीरकाकोलीवृहतीकपिकच्छुभिः ॥ १ ॥ खर्जूरफलमेदाभिः क्षीरपिष्टैः पलोन्मितैः । धात्रीविदारीक्षुरसप्रस्थैः प्रस्थं घृतातपचेत् ॥ २ ॥ शर्कराऽष्टपलं शीते क्षौद्रार्धप्रस्थमेव च । 'दत्त्वा सर्पिर्गुडान् कुर्यात्कासहिक्काज्वरापहान् ॥ ३ ॥ यक्ष्माणं तमकं श्वासं रक्तपित्तं हलीमकम् । शुक्रनिद्राक्षयं तृष्णां हन्युः कार्श्यं सकामलम् ॥ ४ ॥ क्षतक्षीणे क्षीरादिलेहगुटिका । नीत्वा विदारिख़रसं चतुःपलमिदं भिषक् । प्रस्थं तित्तिरिमांसस्य रसात् प्रस्थं घृतस्य च ॥ ५ ॥ प्रस्थद्वयं गवां क्षीरं रसादिक्षोस्तथाऽऽढकम् । पाकार्थं प्रक्षिपेद्भाण्डे तत्र कल्कमिमं क्षिपेत् ॥ ६ ॥