गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

२२८ आयुर्वेदियग्रन्थमाला । जीवन्ती चैव काकोल्यौ द्वे मेदे मधुकं तथा । जीवकर्षभकौ मुद्गमाषपर्ण्यौ प्रमाणतः ॥ ७ ॥ प्रत्येकं तत्पलार्धं स्यात्पियालस्य चतुःपलम् । चतुःपलं मधूकानां द्विपला वंशलोचना ॥ ८ ॥ मधुयष्ट्या भवेत् कर्षो अक्षमज्जापलं तथा । कणापलं च खर्जूरं पलानां विंशतिः स्मृतम् ॥ ९ ॥ कल्कं संपेषयेदिक्षो रसैः पूर्वद्रवे क्षिपेत् । मन्दाग्निपाचनाल्लेहीभूते शीते क्षिपेत्सिताम् ॥ १० ॥ विंशत्पलप्रमाणां तु मधुनोऽष्टपलं तथा । अजाजीमरिचानां तु पलमेकं नियोजयेत् ॥ ११ ॥ क्षीरादिलेहगुटिका कासहिक्काज्वरापहा । यक्ष्माणं तमकं श्वासं रक्तपित्तं हलीमकम् ॥ १२ ॥ शुक्रनिद्राक्षयं तृष्णां हन्यात्कार्श्यं सकामलम् । प्रभावतीवटिका । हरिद्रा निम्बपत्राणि पिप्पल्यो मरिचानि च ॥ १३ ॥ भद्रमुस्ता विडङ्गानि सप्तमं विश्वभेषजम् । सैन्धवं चित्रकं चैव कुष्ठं पाठा हरीतकी ॥ १४ ॥ एतानि समभागानि छागमूत्रेण पेषयेत् । कोलास्थिका गुटी छायाशुष्का नाम्ना प्रभावती ॥ १५ ॥ अग्निमुखवटी । हिङ्गुभागो भवेदेको वचा च द्विगुणा भवेत् । त्रयो भागा विडङ्गानां सैन्धवं च चतुर्गुणम् ॥ १६ ॥ अजाज्याः पञ्चभागाश्च षड्भागाश्चैव नागरात् । मरिचस्य सप्त भागाः पिप्पली चाष्टभागिका ॥ १७ ॥ कुष्ठं नवगुणं प्रोक्तं दशभागा हरीतकी । एकादश तथा वह्नेर्भागा द्वादश दीप्यकात् ॥ १८ ॥