गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

अवलेहाधिकारः ५.] गदनिग्रहः । २४३ वाजीकरणमत्युग्रं फलानां सेवनं सदा । वीर्यवृद्धिकराण्याहुर्बुद्धिवृद्धिकराणि च ॥ ४२ ॥ त्वग्दोषं पित्तकोपं च शमयन्ति न संशयः । स्वरभङ्गे कुलिञ्जनाद्योऽवलेहः । कुलिञ्जनं समानीय नवीनं पलविंशतिम् । तुलाद्वये जले क्वाथ्यं तुलार्धमवशेषयेत् ॥ ४३ ॥ वस्त्रपूते जले तस्मिन् चूर्णान्येतानि दापयेत् । कट्फलं पौष्करं भार्गी पञ्चकोलं कटुत्रिकम् ॥ ४४ ॥ त्रिफला च विडङ्गं च धान्यकं जीरकद्वयम् । वासा करञ्जः शिखरी प्रत्येकं च पलद्वयम् ॥ ४५ ॥ सवार्धां प्रक्षिपेच्छुद्धां शर्करां गुडमेव च । हन्त्ययं पञ्चकासांश्च हिक्का अपि सवेदनाः ॥ ४६ ॥ स्वरभङ्गं महाघोरं कण्ठरोगं मुखामयम् । मन्दाग्निं च प्रतिश्यायं स्वरभङ्गं विशेषतः ॥ ४७ ॥ कासे भार्ग्याद्यवलेहः । भार्गी हरीतकीं वासां कण्टकारीं तथैव च । प्रत्येकं प्रस्थमादाय द्रोणेऽपां साधयेद्भिषक् ॥ ४८ ॥ क्वाथे पादावशेषे तु गुडं प्रस्थमितं क्षिपेत् । ततः पाकघनीभूते शीतेऽर्धकुडवं मधु ॥ ४९ ॥ पिप्पलीं कट्फलं शृङ्गीं मधुयष्टिं लवङ्गकम् । त्वक्क्षीरीं रजनीं चैव पलार्धप्रमितां क्षिपेत् ॥ ५० ॥ एषोऽवलेहः शमेत् पञ्च कासान् सुदारुणान् । हृद्रोगे चन्दनावलेहः । मातुलुङ्गरसप्रस्थं प्रस्थार्धं दाडिमाद्रसः ॥ ५१ ॥ तत्तुल्यं नारिकेलाम्बु शर्करा कुडवद्वयम् । पाकं कृत्वा यथान्यायं सिद्धे शीते समावपेत् ॥ ५२ ॥