गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः । ७ तत्पक्वं वातगुल्मघ्नं कृमिप्लीहज्वरापहम् । कासहिकारुचिहरं दशाङ्गं नाम दीपनम् ॥ ४९ ॥ गुल्मे हारीतालशुनघृतम् । लशुनाण्डस्य शुद्धस्य तुलार्धं निस्तुषस्य च । तदर्धं पञ्चमूलस्य ब्याढकेऽपां विपाचयेत् ॥ ५० ॥ पादशेषे घृतप्रस्थं लशुनस्य रसं तथा ॥ दाडिमाम्लसुरामस्तुकाञ्जिकाम्लैस्तदर्धकैः ॥ ५१ ॥ साधयेत्त्रिफलादारुलवणव्योषदीप्यकैः । यवानीचव्यहिङ्ग्वम्लवेतसैश्च पलार्धकैः ॥ ५२ ॥ सिद्धमेतद्धविः कल्कैर्गुल्मार्शोजठरापहम् । वर्ध्मपाण्ड्वामयप्लीहयोनिदोषज्वरापहम् ॥ ५३ ॥ वातश्लेष्मामयांश्चान्यान् घृतमेतद्व्यपोहति । हारीताद्गुल्मे नाराचकं घृतम् । चित्रकं त्रिफला दन्ती त्रिवृता कण्टकारिका ॥ ५४ ॥ स्नुहीक्षीरं विडङ्गानि घृतं दशममुच्यते । एकैकस्य च कर्षेण घृतस्य कुडवं पचेत् ॥ ५५ ॥ चतुर्गुणेन तोयेन सम्यगेतत्सुखाग्निना । तस्य काले पिबेन्मात्रां पलार्धसंमितां नरः ॥ ५६ ॥ उष्णोदकं चानुपिबेदल्पत्वादस्य सर्पिषः । विरिक्ते च यवागूः स्यात्सर्पिषा परिवर्जिता ॥ ५७ ॥ रसेन वा जाङ्गलानां भोजयेन्मतिमान् भिषक् । वातगुल्ममुदावर्तं प्लीहार्शोवर्ध्मकुण्डलम् ॥ ५८ ॥ ग्रहणीं दीपयेन्मेहान् कुष्ठदोषांश्च नाशयेत् । नाराचमिति विख्यातं सर्पिर्नाराचसंज्ञितम् ॥ ५९ ॥ भैषज्यं संप्रयोक्तव्यं नाराचमिव शत्रवे । कुष्ठे नीलिनीघृतम् । नीलिनीं त्रिफलां रास्नां वचां कटुकरोहिणीम् ॥ ६० ॥