गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

१.] गदनिग्रहः । ९ वायसीकाकमाचीभ्यां द्वे पले शङ्खिनीतुला ॥ ७२ ॥ त्रिद्रोणेऽपां विपक्तव्यं चतुर्थांशावशेषितम् । घृतप्रस्थं पचेत्तेन गर्भे चैनं समावपेत् ॥ ७३ ॥ वरुणं वत्सकफलं त्र्यूषणं देवदारु च । अवल्गुजफलं दन्तीफलान्यारग्वधस्य च ॥ ७४ ॥ निदिग्धिका भृङ्गरजः पारावतपदी तथा । नीलकं नाम विख्यातमित्येतत्कुष्ठनुद्भूतम् ॥ ७५ ॥ श्वित्राणि रञ्जयेच्चैव पानाभ्यङ्गे प्रयोजितम् । पामाविचर्चिकासिध्मकिटिमानि च नाशयेत् ॥ ७६ ॥ श्वेताकुष्ठे महानीलं घृतम् । आरग्वधं वायसीं च बीजकं मदयन्तिका । एकैकस्य तुला देया प्रत्येकं त्रिफलाढकम् ॥ ७७ ॥ दन्ती दार्बी हरिद्रा च वरुणं कुटजत्वचम् । चित्रकं चार्कमूलं च काकमाची निदिग्धिका ॥ ७८ ॥ एषां दशपलान् भागान् त्रिद्रोणेऽपां विपाचयेत् । अष्टभागावशिष्टं तु पुनरग्नावधिश्रयेत् ॥ ७९ ॥ धात्रीरसं वृषरसं जातीस्वरसमेव च । दधि सर्पिषश्च दुग्धं च गोमूत्रं गोशकृद्रसः ॥ ८० ॥ आढकाढकमेतेषां गर्भे चेमं समावपेत् । अवल्गुजं त्रिकटुकं नक्तमालफलानि च ॥ ८१ ॥ पिचुमर्दं च जात्याश्च पीलुतिल्वकपल्लवाः । किराततिक्तकं श्यामा नीलिकानीलपल्लवाः ॥ ८२ ॥ एतैः सिद्धं परिस्राव्य पाययेत्कुष्ठरोगिणम् । महानीलमिति प्रोक्तमेतत्कुष्ठापहं घृतम् ॥ ८३ ॥ भगन्दरमथांशांसि कृमींश्चापि विनाशयेत् । अष्टादशैव कुष्ठानि सर्पिरेतन्नियच्छति ॥ ८४ ॥ १ गर्भमिति कल्कमित्यर्थः ।