गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

३८ आयुर्वेदौयग्रन्थमाला । [घृताधिकारः कृष्णात्रेयात् प्लीहि रोहीतकं घृतम् । रोहीतकात् पलशतं संक्षुद्य बदराढके । पाचयित्वा जलद्रोणे चतुर्थांशावशेषिते ॥ १७६ ॥ घृतप्रस्थं समावाप्य छागं क्षीरं चतुर्गुणम् । तस्मिन् द्रव्याणिमांश्चैव सर्वान् कर्षसमन्वितान् ॥ १७७ ॥ व्योषं फलत्रयं हिङ्गु यवानीं तुम्बुरुं बिडम् । अजाजीकुष्ठलवणं दाडिमं देवदारु च ॥ १७८ ॥ पुनर्नवां विशालां च यवक्षारं सपुष्करम् । विडङ्गं चित्रकं चैव हपुषां चविकां वचाम् ॥ १७९ ॥ एभिर्द्रव्यैर्घृतप्रस्थं स्थापयेद्भाजने शुभे । पाययेच्च पलं मात्रां व्याधीन् शमयते हठात् ॥ १८० ॥ प्लीहं प्लीहोदरं चैव प्लीहशूलं तथैव च । हृच्छूलं पार्श्वशूलं च कुक्षिशूलमरोचकम् ॥ १८१ ॥ विबन्धशूलं शमयेत् पाण्डुरोगं सकामलम् । छर्द्यतीसारशूलघ्नं तन्द्राज्वरविनाशनम् ॥ १८२ ॥ रोहीतकघृतं ह्येतत् प्लीहानं शमयेद्द्रुतम् । क्षारपाणेः प्लीहनि बिल्वाद्यं घृतम् । बिल्वं पाठाऽभया धान्यं यवानी सैन्धवं विडम् । पञ्चकोलं समरिचं क्षारैश्चैभिर्घृतं पचेत् ॥ १८३ ॥ दध्ना चतुर्गुणेनैव शकृद्वातविवन्धनुत् । सर्वामप्लीहवातार्तिगुदभ्रंशरुजापहम् ॥ १८४ ॥ हारीतात् सर्वोदरे द्विपञ्चमूलाद्यं घृतम् । द्वे पञ्चमूल्यौ त्रिवृतानिकुम्भे सप्तपलं चित्रकशिग्रुमूलम् । कुष्टबीजं त्रिफलां गुडूचीमेरण्डमूलं मदयन्तिकां च ॥१८५॥ पाठोऽपमार्गी सुवनीं सनीलां सरोहिषां पापञ्चेलिकां च । पृथक् पृथक् पञ्चपलं जलस्य द्रोणे पचेत्तच्चतुर्थावशेषम्॥१८६॥ घृतं विपक्वं सकषायकल्कैर्निहन्ति प्लीहं सकलोदराणि ।