गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

१] गदनिग्रहः । २१ प्रदाय सर्पिषः प्रस्थं पचेत् क्षीरं चतुर्गुणम् ॥ २०९ ॥ सिद्धे शीते पलान्यष्टौ शर्करायाः प्रदापयेत् । एतद्राक्षाघृतं नाम क्षीणक्षुत्तृट्सुखावहम् ॥ २१० ॥ वातपित्तज्वरश्वासविस्फोटकहलीमकान् । प्रदरं रक्तपित्तं च हन्यान्मांसबलप्रदम् ॥ २११ ॥ विदेहात्सर्वनेत्ररोगे त्रिफलाद्यं घृतम् । त्रिफलाया रसप्रस्थं प्रस्थं भृङ्गरसस्य च । पीडयित्वा वृषं बालं रसप्रस्थं प्रदापयेत् ॥ २१२ ॥ अजाक्षीरस्य च प्रस्थं कार्षिकैः श्लक्ष्णपेषितैः । पिप्पली शर्करा द्राक्षा त्रिफला नीलमुत्पलम् ॥ २१३ ॥ मधुकं क्षीरकाकोली मधुपर्णी निदिग्धिका । मञ्जिष्ठापद्मकोशीरसारिवादारुचन्दनैः ॥ २१४ ॥ घृतं प्रस्थं पचेत् प्राज्ञः कल्कैरेभिः समन्वितम् । ऊर्ध्वपानमधः पानं मध्ये पानं विशिष्यते ॥ २१५ ॥ अति प्रदुष्टे रक्ते च रक्ते वातिस्रुते तथा । नक्तान्ध्ये तिमिरे काचे सर्वनेत्ररुजासु च ॥ २१६ ॥ बकविद्योतितं भ्रान्तं सूर्यतेजोद्विषं तथा । गृध्रदृष्टिकरं धन्यं बलवर्णाग्निवर्धनम् ॥ त्रिफलाया घृतं सिद्धं सर्वनेत्ररुजान्तकृत् ॥ २१७ ॥ पटोलाद्यं घृतम् । पटोलं मधुकं दार्बी निम्बं वासां फलत्रिकम् । दुरालभां पर्पटकं त्रायन्तीं च पलोन्मिताम् ॥ २१८ ॥ प्रस्थमामलकानां च क्वाथयेत्सलिलार्मणे । तेन पादावशेषेण घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥ २१९ ॥ कल्कैर्भूनिम्नकटुजमुस्तयष्ट्याह्वचन्दनैः । सपिप्पलीकैस्तत् सर्पिश्चक्षुष्यं श्रोत्रयोर्हितम् ॥ २२० ॥ घ्राणकर्णाक्षिवर्त्मत्वग्दन्तरोगव्रणापहम् ।