गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

२८ आयुर्वेदयीयग्रन्थमाला । [घृताधिकारः अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगलोदरान् । पाण्डुरोगान् क्रिमीन् मेहान् सप्लीहोदरकामलान् २८९ हनुस्तम्भग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः । हन्यात्संजीवयेच्चापि विषोदधिमृतान्ररान् ॥ २९० ॥ अमेघममृतं सर्वविषाणां स्याद्दृतोत्तमम् । ग्रहण्यामग्निघृतम् । चतुष्पलं चव्यकचित्रपाठतेजस्विनीपिप्पलीमूलमेदाः । दद्याच्च मुस्तात्रिफलं विशुद्धं मुष्टिं समग्रामथ पल्लवानाम्॥२९१॥ आस्फोटजाती अथ सप्तपर्णं पटोलशाखोटकनक्तमालम् । निम्बं प्रदद्यादथ कल्कमस्मिन्नधिश्रयेत्ताम्रमये कटाहे ॥२९२॥ सुक्वाथितं द्रोणजलेन पूर्णं पादावशिष्टं पुनरुद्धरेत्तत् । पलार्धतुल्याऽतिविषा सभद्रा कल्कीकृतानि द्विपलानि दद्यात् ॥ सयावशूकं विडसैन्धवं च पलानि चत्वारि च पिप्पलीनाम् । कल्कैः कषायेण च सिद्धमेतन्मृद्वग्निसिद्धं ह्यवतारयेच्च ॥२९४॥ पिबेच्च जीर्णे तु घृतस्य कर्षं विष्टम्भदोषे द्विगुणं पिबेच्च । अनेन सर्वे ग्रहणीविकाराः शाम्यन्ति गुल्माश्च बहुप्रकाराः २९५ विंशत्क्रिमीणामथ जातयश्च शाम्यन्ति सर्वा विविधप्रयोगात् । पाण्ड्वामयप्लीहशरोद्भवाश्च सोमा भविष्याश्च समं व्रजेयुः ॥२९६॥ सेवेत मद्यं पिशितानि चैव विवर्जकः स्यान्मधुतर्पणस्य । नाम्ना तदप्यग्निघृतं प्रसिद्धं वह्निं च संदीधयते प्रसह्य ॥२९७॥ ग्रहण्यां भल्लातकाद्यं घृतम् । भल्लातकानां द्विपलं पलांशं विदारिगन्धादिकपञ्चमूलम् । जलाढके जर्जरितं विपाच्य विस्राव्य पूतं विपचेद्धि कल्कैः२९८॥ रास्ना विडं सैन्धवयावशूकं विडङ्गकृष्णामधुकं वचा च । सविश्वकर्पूरहुताशहिङ्गु रास्नादिभिः पाणितलप्रमाणैः॥२९९॥ प्रस्थं विपक्वं पयसा समांशं घृतस्य योज्यं कफजे विकारे । प्लीहोदरे यक्ष्मणि वातरोगे श्वासे सकासे च हितं वदन्ति॥३००