गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः । १४ भगन्दरे चित्रकाद्यं तैलम् । चित्रकार्कत्रिवृत्पाठामलयूहयमारकान् ॥ १७८ ॥ सुधां वचां लाङ्गलिकां सप्तपर्णं सुवर्चिकाम् । ज्योतिष्मतीं च संभृत्य तैलं धीरो विपाचयेत् ॥१७९॥ एतदभ्यञ्जनं तैलं भृशं दद्याद्भगन्दरे । शोधनं रोपणं चैव सवर्णकरणं तथा ॥ १८० ॥ गण्डमालायामजमोदाद्यं तैलम् । अजमोदा च सिन्दूरं हरितालं निशाद्वयम् । क्षारद्वयं फेनयुतं सार्द्रकं सरलोद्भवम् ॥ १८१ ॥ इन्द्रवारुण्यापामार्गकदलीकन्दकैः समैः । एभिः सार्षपकं तैलमजामूत्राष्टयोजितम् ॥ १८२ ॥ मृद्वग्नौ पाचयेदेतत्स्नुह्यर्कक्षीरसंयुक्तम् । अजमोदादिकं तैलं गण्डमालां व्यपोहति ॥ १८३ ॥ आमां विदग्धां तु पचेत्पक्वां चैव विशोधयेत् । रोपणं मृदुभावं च तैलेनानेन कारयेत् ॥ १८४ ॥ वातव्याधावश्वगन्धाद्यं तैलम् । मूलानि चाश्वगन्धायाः शतं स्यात्खण्डशः कृतम् । द्विद्रोणेऽपां पचेत्क्वाथमष्टभागावशेषितम् ॥ १८५ ॥ तैलाढकं समावाप्य क्षीरं दद्याच्चतुर्गुणम् । एतत्समालोड्य पचेत्कल्कांश्चेमान् समावपेत् ॥१८६॥ तगरं शतपुष्पां च मुस्तं व्याघ्रनखं त्वचम् । मधुकं शृङ्गवेरं च पृश्निपर्णीं बलां स्थिराम् ॥ १८७ ॥ रास्नां पुष्करमूलं च भूतीकं सपुनर्नवम् । मञ्जिष्ठां नलदं पत्रं द्र्रवन्तीं सुरसां वचाम् ॥ १८८ ॥ श्वदंष्ट्रां च मृणालं च वयःस्थां बहुपुत्रिकाम् । श्लक्ष्णपिष्टार्धपलिकान् दत्त्वा गर्भे विपाचयेत् ॥१८९॥ तत्सिद्धमविदग्धं च ततः समवतारयेत् ।