गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 122, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ प्रथमप्रश्ने षष्ठोऽध्यायः ।
उक्ताऽतिथिपूजा । अन्येषामपि पूजाप्रकारमाह—
पादोपसंग्रहणं समवायेऽन्वहम् ॥ १ ॥
वक्ष्यमाणानां मात्रादीनां समवाये संगमे प्रतिदिनं पादोपसंग्रहणं कार्यम् । व्यत्यस्तपाणिना कार्यमिति पूर्वोक्तप्रकारेण ॥ १ ॥
प्रतिदिन माता पिता आदि से मिलने पर (व्यत्यस्तपाणि विधि से) उनका चरण छूना चाहिए ॥ १ ॥
अभिगम्य तु विप्रोष्य ॥ २ ॥
तुशब्दः प्रकृतव्यावृत्तौ । विप्रोष्य स्वयं विप्रवासं कृत्वा तेषां विप्रवासे वा ते मातृपित्रादयो यत्राऽऽस्थितास्तत्राभिगम्य पादोपसंग्रहणं कार्यमिति ॥ २ ॥
अपने या उनके प्रवास से वापस आने पर माता-पिता आदि श्रेष्ठ जन जहाँ भी हों वहाँ जाकर उनके चरण छूने चाहिए ॥ २ ॥
तन्मातृपित्रादीनाह—
मातृपितृतद्बन्धूनां पूर्वजानां विद्यागुरूणां तद्गुरूणां च ॥ ३ ॥
मातापितरौ प्रसिद्धौ । तद्बन्धवो मातुलमातृष्वसृपितृव्यपितृष्वस्रादयः । पूर्वजा ज्येष्ठभ्रातरः । विद्यागुरव आचार्योपाध्यायादयः । तद्गुरव आचार्यादयः । तद्विषयं पूर्वसूत्रद्वयमिति ॥ ३ ॥
माता, पिता, उनके बन्धुओं (मामा, मौसी, चाचा, चाची, बुआ), ज्येष्ठ भाइयों, गुरुओं और उनके गुरुजनों के चरण छूने चाहिए ॥ ३ ॥
संनिपाते परस्य ॥ ४ ॥
मात्रादीनां युगपत्संनिपाते समागमे परस्योत्कृष्टस्य प्रथममुपसंग्रहणं कार्यम् । आचार्यः श्रेष्ठो गुरूणां मातेत्येक इत्युत्कर्षः पूर्वोक्तः । आपस्तम्बेन तु—
आचार्यप्राचार्यसंनिपाते प्राचार्यायोपसंगृह्योपसंजिघृक्षेदचार्यमित्यादिनोपसंग्रहणमुक्तम् ॥ ४ ॥