भारतकोश
गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

Gautama Dharmasutra Hindi

महर्षि गौतम द्वारा

स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished360 पृष्ठ

पृष्ठ 150, कुल 360 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 150

सानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि ८५

नाऽऽराच्चाऽऽवसथात् ॥ ३९ ॥
आवसथो गृहम् । तत्समीपे न कुर्याद् ॥ ३९ ॥
घर के निकट मल-मूत्र का त्याग न करे ॥ ३९ ॥

न भस्मकरीषकृष्टच्छायापथिकाम्येषु ॥ ४० ॥
करीषं गोमयम् । छायोपजीव्याः पथिकादयो यत्र विश्राम्यन्ति । काम्यं कमनीयः प्रदेशः । भस्मादिष्वेतेषु मूत्रपुरीषकर्मणी न कुर्यात् ॥४०॥
भस्म, गोबर, पथिकों के विश्राम योग्य छायादार मार्ग तथा मनोरम स्थान पर मूत्र और मल का त्याग न करे ॥ ४० ॥

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ॥ ४१ ॥
मूत्रपुरीषे दिवा चेदुदङ्मुख एव कुर्यात् ॥ ४१ ॥
मूत्र और पुरीष दोनों ही कर्म दिन में उत्तर की ओर मुख करके करे ॥ ४१ ॥

संध्ययोश्च ॥ ४२ ॥
उदङ्मुखः कुर्यादिति ॥ ४२ ॥
दोनों सन्ध्या कालों में भी ( उत्तर की ओर मुख करके मूत्र और पुरीष करे ) ॥ ४२ ॥

रात्रौ दक्षिणामुखः ॥ ४३ ॥
स्पष्टम् ॥ ४३ ॥
रात्रि में दक्षिण दिशा की ओर मुख करके मूत्र और पुरीष करे ॥ ४३ ॥

पालाशमासनं पादुके दन्तधावनमिति च वर्जयेत् ॥ ४४ ॥
इतिकारा [ दा ] द्यर्थाद्यच्चान्यदेवं युक्तं रथादि तदपि पालाशं वर्जयेत् । अत्र पठन्ति—
आसनं शयनं यानं गृहोपकरणं तथा ।
वर्जयेत्पादुकां चैव पालाशं दन्तधावनम् ॥ इति ॥ ४४ ॥
पलाश के बने आसन, खड़ाऊँ, दातौन ( और रथ आदि शयन तथा गृहोपकरण ) का प्रयोग न करे ॥ ४४ ॥

सोपानत्करश्चाऽऽसनाभिवादननमस्कारान्वर्जयेत् ॥ ४५ ॥
अभिवादनं पूर्वोक्तं, नमस्कारो देवताप्रणामः । अभिवादनादीनि सोपानत्को न कुर्यात् । उपानद्ग्रहणं पादुकादेरप्युपलक्षणम् ॥ ४५ ॥