गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 151, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ें८६ गौतमधर्मसूत्राणि
जूता (और पादुका आदि) पहने हुए आसन पर न बैठे, अभिवादन और नमस्कार न करे ॥ ४५ ॥
न पूर्वाह्णमध्यंदिनापराह्णानफलान्कुर्याद्यथाशक्ति धर्मार्थकामेभ्यः ॥ ४६ ॥
तृतीयार्थे चतुर्थी पञ्चमी वा । पूर्वाह्वादीनह्नस्त्रीन्भागान्धर्मार्थकामैर्यथाशक्त्यफलान्न कुर्यात् किं तर्हि सफलानेव कुर्याद्यथासंख्यम् ॥ ४६ ॥
पूर्वाह्न, मध्याह्न और सायंकाल को क्रमशः धर्म, अर्थ और काम को निष्फल न करे (अर्थात् धर्म, अर्थ और काम को सफल बनावे) ॥ ४६ ॥
तेषु तु धर्मोत्तरः स्यात् ॥ ४७ ॥
तुशब्दोऽनवस्थां परिहरति । तेषु धर्मार्थकामेषु धर्मोत्तरः स्याद्धर्मप्रधानः स्यात् । धर्माविरोधेनार्थकामौ सेवेतेति । तथा च मनुः— परित्यजेदर्थकामौ यौ स्यातां धर्मवर्जितौ । इति ॥ ४७ ॥
उन (धर्म, अर्थ और काम) में धर्म प्रधान होना चाहिए (अर्थात् धर्म के विरुद्ध अर्थ और काम का सेवन न करे) ॥ ४७ ॥
न नग्नां परयोषितमीक्षेत ॥ ४८ ॥
परा चासौ योषिच्च परयोषित् । अन्यथा विधवानूढावेश्यादयो न स्युः । तां नग्नां सतीं नेक्षेत ॥ ४८ ॥
दूसरे की स्त्री को नग्न न देखे ॥ ४८ ॥
न पदाऽऽसनमाकर्षेत् ॥ ४९ ॥
पादेनाऽऽसनमात्मसमीपं न प्रापयेत् ॥ ४९ ॥
पैर से आसन को (अपने निकट) न खींचे ॥ ४९ ॥
न शिश्नोदरपाणिपादवाक्चक्षुश्चापलानि कुर्यात् ॥ ५० ॥
चापलशब्दः प्रत्येकं संबध्यते । शिश्नचापलमक़ाले मैथुनेच्छा । उदरचापलं सर्वदा बिभक्षयिषा । पाणिचापलं शिल्पकर्मशिक्षामिलाषः । पादचापलं पर्यटनम् । वाक्चापलं नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छत इत्येतदतिक्रमेण व्यवहारः । चक्षुश्चापलं नृत्यादिदिदृक्षा । एतानि न कुर्यात् ॥ ५० ॥
लिंग की (अनुचित समय में संभोग आदि से), उदर की (अधिक भोजन