गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

१६४ गौतमधर्मसूत्राणि

पित्रा वाऽकामेन विभक्तान् ॥ १९ ॥
ये चानिच्छता पित्रा विभक्तास्तान्न भोजयेत् ॥ १९ ॥
जो पिता की इच्छा के बिना विभक्त हुए हैं उन्हें भोजन न करावे ॥१९॥

शिष्यांश्चैके सगोत्रांश्च ॥ २० ॥
एक आचार्याः शिष्यान्सगोत्रांश्चाभोजनीयानाहुः । एकग्रहणाद्भोजनीया इति स्वमतम् । तत्र गुणवदसंभवे तेषां गुणवत्त्वे सतीति । तथा चाऽऽपस्तम्बः–समुदेतः सोदर्योऽपि भोजयितव्य इति ॥ २० ॥
कुछ आचार्यों का मत है कि शिष्यों और सगोत्रों को भोजन न करावे ॥ २० ॥

भोजयेदूर्ध्वं त्रिभ्यः ॥ २१ ॥
यथोत्साहं वेत्यनेन सर्वार्थमेकस्यापि प्रसङ्गस्तन्निवृत्त्यर्थमिदम् । त्र्यवरान्भोजयेत् । त्र्यवरानित्यापस्तम्बीये दर्शनाच्च ॥ २१ ॥
तीन से अधिक ब्राह्मणों को भोजन करावे ॥ २१ ॥

गुणवन्तम् ॥ २२ ॥
एकवचनप्रयोगेण गुणवांश्चेदेकमपि भोजयेत् ।
वसिष्ठोऽपि—

अपि वा भोजयेदेकं ब्राह्मणं वेदपारगम् ।
शीलवृत्तगुणोपेतमवलक्षणवर्जितम् ॥ इति ।

मनुरपि—

एकैकमपि विद्वांसं दैवे पित्र्ये च भाजयेत् ।
पुष्कलं फलमाप्नोति नामन्त्रज्ञान्बहूनपि ॥ इति ॥ २२ ॥

यदि ब्राह्मण गुणवान् हो तो एक को भी भोजन कराया जा सकता है ॥२२॥

सद्यः श्राद्धी शूद्रातल्पगस्तत्पुरीषे मासं नयति पितॄन् ॥२३॥
येन श्राद्धं भुक्तं स तस्मिन्नहोरात्रे श्राद्धीत्युच्यते । श्राद्धमनेन भुक्तमिति, अत इनिठनौ । समानकालः स यदि तदहः शूद्रातल्पं गच्छेत् । तल्पग्रहणं भार्यार्थम् । ऊढामपि शूद्रां यदि गच्छेत्सद्य एव तस्याः पुरीषे पितॄन्मासं नयति ॥ २३ ॥
श्राद्ध भोजन करने वाला यदि उस रात्रि शूद्रा के साथ संभोग करता है तो वह पितरों को उस शूद्रा के पुरीष में एक मास तक डालता है ॥ २३ ॥