गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)

सानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि २०९

विद्यागुरवो योनिसंबन्धाश्च वीक्षेरन् ॥ ६ ॥ न तु संस्पृशेयुः ॥ ६ ॥
विद्यागुरु आचार्य, उपाध्याय और सम्बन्धी देखते रहें उसका स्पर्श न करें ॥ ६ ॥

अप उपस्पृश्य ग्रामं प्रविशन्ति ॥ ७ ॥
एवमिदं कर्म कृत्वाऽप उपस्पृश्य स्नात्वा ग्रामं संविशन्ति प्रविशेयुः । अत एव ज्ञायते ग्रामाद् बहिरिदं कर्मेति ॥ ७ ॥
वे सभी स्नान करके गाँव में प्रवेश करें ॥ ७ ॥

अत उत्तरं तेन संभाष्य तिष्ठेदेकरात्रं जपन्सावित्रीमज्ञानपूर्वम् ॥८॥
अतस्त्यागादूर्ध्वं तेन सह संभाषणमज्ञानात्कृत्वैकमहोरात्रं तिष्ठेन्न भुञ्जीत न शयीत नाऽऽसीतेति । अज्ञानपूर्वमितिवचनादेकवचननिर्देशाच्च ज्ञातिव्यतिरिक्तस्यापीदं भवति ॥ ८ ॥
जो बाद में उस परित्यक्त पापी से अनजान में बोले वह रात भर सावित्री मन्त्र का जप करते हुए खड़ा रहे ॥ ८ ॥

ज्ञानपूर्वं च त्रिरात्रम् ॥ ९ ॥
यस्तु तेन ज्ञानपूर्वं संभाषते स त्रिरात्रमुक्तक्रमेण तिष्ठेत् । कार्याकार्यनिरूपणादाविदम् । परिप्रश्नादौ तु पराशरोक्तम्—

क्षुते निष्ठीवने चैव दन्तस्पृष्टे तथैव च ।
पतितानां च संभाषे दक्षिणं श्रवणं स्पृशेत् ॥ इति ॥ ९ ॥

जो व्यक्ति उसके साथ जानबूझ कर बोलता है वह उपर्युक्त विधि से तीन रात्रि बितावे ॥ ९ ॥

यस्तु प्रायश्चित्तेन शुध्येत्तस्मिञ्छुद्धे शातकुम्भमयं पात्रं पुण्यतमाद्ध्रदात्पूरयित्वा स्रवन्तीभ्यो वा तत एनमप उपस्पर्शयेयुः ॥ १० ॥
प्रायश्चित्तेनेति वचनाद्राजदण्डेन शुद्धस्य वक्ष्यमाणस्वीकरणविधिर्न भवति तस्य केवलं परत्रैव शुद्धिः ।

राजभिर्धृतदण्डास्तु कृत्वा पापानि मानवाः ।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ इति ॥

तस्मिँल्लोकसमक्षं शुद्धे शातकुम्भमयं सौवर्णं पात्रं पुण्यतमाद्ध्रदान्न-
१४ गौ०