गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 325, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ तृतीयप्रश्ने सप्तमोऽध्यायः
उक्तानि महापातकेषु रहस्यप्रायश्चित्तानि। अथोपपातकेषु वक्ष्यन्प्रथममवकीर्णिनः प्रायश्चित्तं वक्तुं तस्य निन्दातिशयप्रदर्शनाय श्रुतिमुदाहरति—
तदाहुः कतिधाऽवकीर्णी प्रविशतीति ॥ १ ॥
तदिति वाक्योपन्यासः। कतिधाऽवकीर्णी कतिभिः प्रकारैः किं किं प्रविशतीति ब्रह्मवादिन आहुः ॥ १ ॥
( ब्रह्मवादियों का प्रश्न है कि ) ब्रह्मचर्य भंग करनेवाला किस-किस प्रकार से किसमें-किसमें प्रवेश करता है ? ॥ १ ॥
अत्रोत्तरम्—
मरुतः प्राणेनेन्द्रं बलेन बृहस्पतिं ब्रह्मवर्चसेनाग्निमिवेतरेण सर्वेणेति ॥ २ ॥
प्राणेन पञ्चवृत्तिना मरुतो वायून्प्रविशति। इन्द्रं बलेन प्रविशति। वृत्तस्वाध्यायसंपद् ब्रह्मवर्चसेन बृहस्पतिम्। इतरेण सर्वेण चक्षुरादिनेन्द्रियवर्गेणाग्निमेव प्रविशति। एवमल्पायुर्निंरुत्साहो ब्रह्मवर्चसहीनश्चक्षुरादिहीनश्चावकीर्णी भवति। अतश्चरितव्यं प्रायश्चित्तम् ॥ २ ॥
उनका कहना है कि उसके प्राण मरुत् के पास, बल इन्द्र में, ब्रह्मवर्चस बृहस्पति में और शेष अंश अग्नि में प्रवेश करता है ॥ २ ॥
तदानीमाह —
सोऽमावास्यायां निश्यग्निमुपसमाधाय प्रायश्चित्ताज्याहुतीर्जुहोति ॥ ३ ॥
सोऽवकीर्ण्यमावास्यायां निश्यर्धरात्रे गृह्योक्तेन मार्गेणाग्निं प्रतिष्ठाप्योपसमाधायाऽऽज्यभागान्ते प्रायश्चित्तरूपा आज्याहुतीर्जुहोति ॥ ३ ॥
वह अमावस्या की रात्रि में अग्नि प्रज्वलित करे और व्रतस्वरूप घृत की दो आहुतियाँ प्रदान करे ॥ ३ ॥
तत्र मन्त्रौ—
कामावकीर्णोऽस्म्यवकीर्णोऽस्मि कामकामाय स्वाहा।
कामाभिदुग्धोऽस्म्यभिदुग्धोऽस्मि कामकामाय स्वाहेति समिध-