गौतम धर्मसूत्र (हिन्दी व्याख्या सहित)
Gautama Dharmasutra Hindi
महर्षि गौतम द्वारा
स्रोत: Gautama Dharmasutram with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 88, कुल 360 में से
संदर्भ में पढ़ेंसानुवाद-मिताक्षरावृत्तिसहितानि २३
वाणी, बाहुओं और पेट का संयम रखे (अर्थात् अधिक न बोले, ढेला आदि न चलावे और परिमित भोजन करे) ॥ २७ ॥
नामगोत्रे गुरोः समानतो निर्दिशेत् ॥ २८ ॥
आत्मनो नामगोत्रे गुरोः समानतो निर्दिशेत् । समानतो यथावदपलापरहितमित्यर्थः । अपर आह—गुरोर्नामगोत्रे समानतः सम्यगानतः प्रह्वो भूत्वा निर्दिशेदिति ॥ २८ ॥
गुरु को अपना नाम और गोत्र उचित रूप में शुद्धता के साथ (अथवा भली भाँति नम्रता के साथ) बतावे ॥ २८ ॥
अर्चिते श्रेयसि चैवम् ॥ २९ ॥
अर्चितो लोके पूजितः । श्रेयान्विद्यादिभिरधिकः । तयोरप्येवमेव सम्यगानत इति । अत्र स्मृत्यन्तरम्—
आचार्यं चैव तत्पुत्रं तद्भार्यां दीक्षितं गुरुम् ।
पितरं वा पितृव्यं च मातुलं मातरं तथा ॥
हितैषिणं च विद्वांसं श्वशुरं पतिमेव च ।
न ब्रूयान्नामतो विद्वान्मातुश्च भगिनीं तथा ॥
अर्चिते श्रेयसि चेत्येवंशब्दो यच्च यावच्च गुरावुक्तं तत्सर्वमतिदिशति । तेन शय्यासनादिकमपि तयोः संनिधौ नोच्चं भवतीति ॥ २९ ॥
पूज्य और (विद्या आदि में) श्रेष्ठ जनों को भी (इसी प्रकार अपना नाम और गोत्र बतावे) ॥ २९ ॥
शय्यासनस्थानानि विहाय प्रतिश्रवणम् ॥ ३० ॥
गुरावाज्ञापयति सति प्रतिश्रवणं प्रतिवचनं कुर्वन्शय्यासनस्थानानि विहायाभिगच्छन्कुर्यात् ॥ ३० ॥
गुरु के आज्ञा देने पर (या कुछ कहने पर) शय्या, आसन और स्थान से उठकर उत्तर देना चाहिए ॥ ३० ॥
अभिक्रमणं वचनाददृष्टेन ॥ ३१ ॥
यदि बहिःस्थितो गुरुरपश्यन्नेव शिष्यं ब्रवीति तदा शिष्येणाभिक्रमणमुपसर्पणं कर्तव्यं न पुनरदृष्टोऽस्मीत्यनादरः कर्तव्यः ॥ ३१ ॥
(यदि गुरु अन्यत्र से कुछ कहें तो उनके) दिखलाई न पड़ते रहने पर शिष्य को उनके समीप जाना चाहिए ॥ ३१ ॥