गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)
Gita Govinda of Jayadeva with Hindi Commentary
महाकवि जयदेव / पं. रामचन्द्र मिश्र द्वारा
पृष्ठ 151, कुल 448 में से
संदर्भ में पढ़ेंद्वितीयः सर्गः—अक्लेश-केशवः १११ हस्त-स्रस्त-विलास-वंशमनृजु-भ्रुवल्लिमद्वल्लवी- वृन्दोत्सारि-दृगन्त-वीक्षितमति स्वेदार्द्र-गण्डस्थलम्। मामुद्वीक्ष्य विलज्जित-स्मित-सुधा-मुग्धाननं कानने गोविन्दं व्रजसुन्दरीगण-वृतं पश्यामि हृष्यामि च ॥१॥ अन्वय—[सख्या आनीता श्रीराधा गोपयुवती-परिवृतं कृष्णम- वलोक्याह]—सखि, कानने (वने) व्रजसुन्दरीगणवृतम् (व्रजयुवती- गणवेष्टितम्) अनृजुभ्रुवल्लिमद्वल्लवी-वृन्दोत्सारि-दृगन्त-वीक्षितं (अनृजवः कुटिलाः भ्रुवल्लयः भ्रूलताः यासां तादृशीनां वल्लवीनां गोपाङ्गनानां वृन्दैः समूहैः उत्सारी भङ्ग्या उत्क्षिप्तः दृशाम् अन्तो यस्मिन् तत् सकटाक्षमित्यर्थः वीक्षितं दृष्टं), [अतएव] माम् उद्वीक्ष्य विलज्जितस्मित-सुधामुग्धाननं (विलज्जितया सविशेष- लज्जा-मिश्रितया स्मितसुधया सुधावन्मधुरस्मितेन मुग्धं मोहकरम् आननं वदनं यस्य तम्) अतिस्वेदार्द्रगण्डस्थलम् (अतिस्वेदेन मयि अत्यावेशेनेति शेषः, आर्द्रं सिक्तं गण्डस्थलं यस्य तादृशं), [तथा] हस्तस्रस्तविलासवंशम् (हस्ताभ्यां स्रस्तः स्खलितः विलासवंशः मोहन-वेणुर्यस्य तं) गोविन्दं पश्यामि हृष्यामि (आनन्दमनुभवामि) च ॥१॥ अनुवाद—हे सखि ! कुटिलतर भ्रुलतामयी गोपवल्लभियोंके साथ लीला विलास करते हुए उनके किसी मनोरम अङ्ग पर दृष्टि निक्षिप्त किये हुए, नेत्रोंके सङ्केतसे उन्हें दूर हटानेवाले, व्रजसुन्दरियोंके समूहसे आवृत श्रीकृष्ण मुझे देखते ही विस्मयाविष्ट हो गये। उस समय मदनावेशके कारण उनके ललित हाथोंसे वंशी गिर पड़ी, गण्डस्थल पसीनेसे भीग गया। हर्षोल्लाससे उनका मुखकमल मन्द-मुस्कान सी मकरन्द सुधासे परिपूर्ण हो गया। उनकी ऐसी स्थिति देखकर मुझे एक अनिर्वचनीय आनन्द हो रहा है।