गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)

षष्ठः सर्गः-धृष्ट-वैकुण्ठः २२१ प्रस्तुत श्लोकमें शार्दूलविक्रीड़ित छन्द और समुच्चय अलङ्कार है। किं विश्राम्यसि कृष्ण-भोगि-भवने भाण्डीर-भूमीरुहे। भ्रातर्याहि न दृष्टि-गोचरभितः सानन्द-नन्दास्पदम् ॥ राधाया वचनं तदध्वग-मुखानन्दान्तिके गोपतो। गोविन्दस्य जयति सायमतिथि-प्राशस्त्य-गर्भा गिरः ? इति श्रीगीतगोविन्दे द्वादशः सन्दर्भः। इति श्रीगीतगोविन्दे महाकाव्ये वासकसज्जावर्णने धृष्ट-वैकुण्ठो नाम षष्ठः सर्गः॥ अन्वय—[इदानीं कविः एतद्वर्णन-व्याकुलः तस्य अभिसारात् पूर्वचरितं कथयन् सर्गान्ते आशिषं प्रयुङ्क्ते]—हे भ्रातः (पथिक !) कृष्णभोगि भवने (कृष्णसर्पस्य आश्रयस्थाने; पक्षे सम्भोगविशिष्टस्य श्रीकृष्णस्य भवने विहरणस्थाने) भाण्डीर-भूमीरुहे (भाण्डीर-वृक्षे लक्षणया तदीय तले इत्यर्थः) किं (कथं) विश्राम्यसि (विश्रामं माकुरु इत्यर्थः) [तर्हि इदानीं क्व यामि इत्यत आह]—इतः (अस्मात् स्थानात्) दृष्टिगोचरं (इतो दृश्यते इति भावः) सानन्द-नन्दास्पदं (आनन्देन सह वर्त्तमानं नन्दस्य आस्पदं गृहं; पक्षे उत्सवपूर्णमानन्दनिकेतनं) किं (कथं) न यासि [येन तव शङ्का न भवेदिति भावः]। राधायाः तत् (एतत्) वचनम् (सङ्केतवाक्यम्) अध्वग-मुखात् (पथिकवदनात्, पथिक-वेशिन्या दूत्या मुखादिति भावः) नन्दान्तिके (नन्दसमीपे) गोपतः (गोपयतः) गोविन्दस्य सायं (सन्ध्यासमये) अतिथि-प्राशस्त्य-गर्भा (अतिथेस्तस्यैव प्राशस्त्यं प्रशंसादिरूपं तदेव गर्भोऽभिप्रायो यासां ताः) गिरः (वाचः) जयन्ति (श्रीराधाया मनोरथं पूरयन्ति) [अतएव धृष्टः प्रगल्भो वैकुण्ठो यत्र इत्यायं सर्गः षष्ठः] ॥३॥ अनुवाद—श्रीराधाने सखीका विलम्ब देखकर श्रीकृष्णके समीप बहाना बनाकर एक दूतीको भेजा। उस दूतीने