गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)
Gita Govinda of Jayadeva with Hindi Commentary
महाकवि जयदेव / पं. रामचन्द्र मिश्र द्वारा
पृष्ठ 336, कुल 448 में से
संदर्भ में पढ़ेंदशमः सर्गः चतुरचतुर्भुजः अत्रान्तरे मसृण-रोष-वशामसीम- निःश्वासनिसहमुखीं सुमुखीमुपेत्य। सब्रीडमीक्षितसखीवदनां प्रदोषे सानन्दगद्गदपदं हरिरित्युवाच ॥१॥ अन्वय-अत्रान्तरे (अस्मिन्नवसरे) प्रदोषे (रजनीमुखे) हरिः (श्रीकृष्णः) असीम-निःश्वास-निःसहमुखीं (असीमनिःश्वासेन पुनः पुनः निःश्वासेन निःसहं कान्तवचनादिरहितं मुखं यस्याः तां) [तथा] मसृणरोषवशाम् (मसृणस्य अनुताप-शिथिलस्य रोषस्य वशाम् अधीनाम्; शिथिलमानेन सख्यायत्तामित्यर्थः) [अतएव] सब्रीडं (किमधुना विधेयमिति सलज्जं यथास्यात् तथा) ईक्षितसखीवदनां (ईक्षितं दृष्टं सख्याः वदनं यया तादृशीं) सुमुखीं (किञ्चित्-कोपोशमेन प्रसन्नवदनां) राधाम् उपेत्य (प्राप्य) सानन्दगद्गदपदं (सानन्दनि गद्गदानी गलदक्षराणि पदानि यत्र तद् यथा स्यात् तथा) इति (वक्ष्यमाणं वचनम्) उवाच ॥१॥ पद्यानुवाद- लजती लखती सखी ओर औ लेतीं श्वासें रीते। रोषमयी राधासे बोले प्रमुदित हरि दिन बीते ॥ अनुवाद-इसी समय दिवसका अवसान होने पर मसृण रोषमयी दीर्घ निःश्वासोंको सहन करनेमें असमर्थ मलिन मुखवाली, लज्जापूर्वक सखीके मुखको देखनेवाली सुवदना श्रीराधाके समीप आकर आनन्दसे उत्फुल्लित हुए श्रीहरि श्रीराधासे गद्गद स्वरमें कहने लगे। बालबोधिनी-प्रियसखीने कोप दूर करनेके लिए श्रीराधाको विविध प्रकारसे समझाया। पर किशोरीजीका क्रोधावेश क्षीण