गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)
Gita Govinda of Jayadeva with Hindi Commentary
महाकवि जयदेव / पं. रामचन्द्र मिश्र द्वारा
पृष्ठ 407, कुल 448 में से
संदर्भ में पढ़ेंद्वादशः सर्गः (सुप्रीत-पीताम्बरः) गतवति सखीवृन्देऽमन्दत्रपाभर-निर्भर- स्मरशरशाकूतस्फीतस्मितस्नपिताधराम् । सरसमनसं दृष्ट्वा राधा मुहुर्नवपल्लव- प्रसवशयने निक्षिप्ताक्षीमुवाच हरिः प्रियाम् ॥१॥ अन्वय-सखीवृन्दे (सहचरीसमूहे) गतवति [सति] हरिः मन्दत्रपाभर-निर्भर-स्मर-शर-वशाकूत-स्फीत-स्मितस्नपिताधरां (मन्दः शिथिलः यः त्रपाभरः लज्जातिशयः तेन निर्भरः अतिप्रवृद्धः स्मरशरः तद्वशो यः आकृतः अभिप्रायः तेन स्फीतं प्रवृद्धं यत् स्मितं मृदुमधुर-हसितं तेन स्नपितः अभिषिक्तः अधरः यस्याः तादृशीं) सरस-मनसं (अनुरागेण आर्द्रचित्तां) [तथा] मुहुः (पुनः पुनः) नवपल्लव-प्रसर-शयने (नव-पल्लवानां प्रसरः समूह एव शयनं तस्मिन्) निक्षिप्ताक्षीं (निक्षिप्ते अक्षिणी यस्याः तां) प्रियां (राधां) दृष्ट्वा उवाच ॥१॥ अनुवाद-सखीवृन्दके लता-कुञ्जसे बाहर चले जाने पर अत्यधिक लज्जासे परिपूर्ण श्रीराधा कामदेवके वशीभूत हो गयीं, उनके अधरोष्ठ स्मितसे सुशोभित हो गये, रतिक्रीड़ाके लिए अनुरागवती हो नव-पल्लवों एवं कुसुमोंसे रचित शय्याको पुनः-पुनः अवलोकन करने लगीं। अपनी प्रियाको ऐसा करते देखकर श्रीकृष्णने कहा- पद्यानुवाद- स्मर पूरित मन, लगी थिरकने दीठ 'शयन' की ओर तरल स्मित भी लगी भिगाने मधुर अधरकी कोर, लज्जासे हो उठे लाल जब गोरे मृदुल कपोल सखी गमन पर हरि राधासे बोल उठे दो बोल-