गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

१ कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे- १३ ष्टतीति परमेष्ठी अग्निरुतस्य करणं यथोक्तेन विधिना स्वीकरणं समाधानं "कर्त्तव्यमि"ति वाक्यशेषः । अन्येत्वाचक्षते—क्रियाविशेषणमेतत् । परमेष्ठि- तयाग्नेः स्वीकरणं यथा स्यात्तथाऽग्निसमाधानं कुर्वीत ( १।२।१४) इति । त- न्मते तु परमेष्ठीकरणमिति पाठः । एतच्चैकादशेऽहनि स्यात्प्रागनधिकान् । इति भट्टभाष्यम् ॥ कात्यायनस्तु— "एतद्गृहपतौ प्रेते कुर्यादेकादशेऽहनि । प्रागेवैकादशाच्छाद्धात्सद्योजागरणादिकम्" इत्यभिधाय— "ज्येष्ठः कुर्यात्तथाधानं कनीयांश्च विवर्जयेत् । सैकादशेऽह्निकुर्वीत द्वादशे वा विचक्षणः" ॥ इत्याह । तदत्र वृद्धिश्राद्धन्न भवति-- "न तत्पूर्वयतः प्रोक्तः सपिण्डनविधिः क्वचित् । वृद्धिश्राद्धस्य लोपः स्यादुभयोरपि पक्षयोः" ॥ इति कर्म्मप्रदीपदर्शनात् ॥ १२ ॥ तथा तिथिनक्षत्रपर्वसमवाये ॥ १३ ॥ तथेति । अग्न्याधाने यथाऽन्त्यसमिदाधानादिः (१)कालोऽपेक्षितस्तद्वदित्य- र्थः । तिथिनक्षत्रपर्वणान्त्रयाणामेवैषां शुभानां यथोक्तानां समवाये-संयोगे सति अग्निसमाधानङ्कुर्वीते-( १।२।१४ )-ति परेणाभिसम्बन्धः । केचित्तु व्याचक्ष- ते-तथेति वैकल्पिकत्वं दर्शयति । नक्षत्रशब्दश्चैकौन्नप्रवद्द्बूह्वण्यः(२) ति काल इति । तेषामयमाशयः विभागमन्तरेण साधारणधनस्य परित्यागासम्भवादनधि- कार एवाविभक्तानां धनसाध्येष्वाधानादिषु । अतो भ्रातृमतोविभागकाले एवाधि- कारः । स एव कालोदायाथकाल इत्युच्यते । इति । गोभिलाचार्यैस्तु-"प्रेते वा गृह- पतावि"-ति द्वितीयवाशब्देन त्रिविध एव कालोऽनुमन्यते । तत्राद्यौ मुख्यावन्त्योगौणः । न चाविभक्तधनस्य कथं परित्याग इतिवाच्यम् । स्वस्वत्वस्य तथाप्यविशेषात् । निर्- दोषे पितरि स्थिते पुत्राणामस्वाम्यमिति स्मरन्मुनिः प्रेते पितरि स्वाम्यमेषामनुमन्यते । नारदोऽपि स्मरति- "यद्येकजाता बहवः पृथग्धर्माः पृथक्क्रियाः । पृथक् कर्म्मगुणोपेता न चेत्कार्येषु सम्मताः ॥ स्वभागाद्यदि दद्युस्ते विक्रीणीथुरथापि वा । कुर्युर्यथेष्टन्तत्सर्वमीशास्ते स्वधनस्य व ॥" इति ॥ ( १ ) आदिना जायापरिग्रहेच्छा-पितृमरणे । यत्तु- "आधानस्य तु चत्वार उक्ताः कालाः पृथक् पृथक् । अन्त्या समिद् १ विवाहंश्च २ विभागः ३ परमेष्ठिनः४ ॥" इति गृह्यसंग्रहवचनम् । तत्र तृतीयः कालोगौतमीयानाम् । तदितरे राणायनीयकौथुमानाम् ॥ ( २ ) तन्त्रान्वृत्तिन्यायेन सोऽन्नाथैवशादुज्ञेयः । तिथिनक्षत्रपर्व्वणामेकत्र समवाया-