हम्मीर महाकाव्यम् (रणथम्भौर चौहान वीरगाथा एवं इतिहास)

[Header] हम्मीरदेवराज्यप्राप्तिवर्णनम् ६९

प्राज्ञः सपत्नैः परिभूयमानो—प्युद्दीपनं न त्यजति स्वदेशं । दिवाकरालुप्तकरोप्यनुद्यन् नभः शशांकः पुनरभ्युदेति ॥ ९५ ॥ चिरंतनान्मंत्रिवरान् विहाय साम्राज्यभारो निहितो नवेषु । क्षणेन मूलादपि नाशमेति यथाऽविपक्वेषु जलं घटेषु ॥ ९६ ॥ स्याद्राज्यमंत्रेषु किलैक एव श्रेयानमात्यो न पुनर्द्वितीयः । आरोहणं यानयुगस्य तज्ज्ञा न प्राणसंदेहकरं स्मरंति ॥ ९७ ॥ यो यत्र रक्तो यदि वा विरक्तो भवे विवेको नहि तस्य तत्र । अतो न तन्मंत्रविधौ विधेया शिक्षा तदीया सुविचक्षणेन ॥ ९८ ॥ मंत्रान्वहूनामपि धीसखानां श्रेयस्करात्रैव वदंति संतः । गर्भस्य मातुश्च कुतः शिवाय करा बहूनां बत सूतिकानां ॥ ९९ ॥ पूर्वं स्वहृद्येव विचार्य सम्यक् मंत्रं ततः सम्मतिमाददीत । संवादता चेत् तदिदं विधेयं नोचेत्तदूहै र्मतिराविरास्या ॥ १०० ॥ विराध्दपूर्वः पुरुषः प्रधानपदे कदाचिन्न पुनर्विधेयः । तादृग्छलं प्राप्य तथाविधा हि द्रुह्यंति नूनं धृतगुप्तवैराः ॥ १०१ ॥ पुमान्विराद्धो विजहाति नैव धीमन् युगांतेपि विरोधभावं । अद्यापि पश्चार्यमणं विधुं वा तुदन्निवर्तेत विधुंतुदो न ॥ १०२ ॥ महाबलेनापि कलिर्न कार्यः समं शकेनेन लसच्छलेन । तथा समर्थोपि बलिर्विजिग्ये छलप्रधानेन जनार्दनेन ॥ १०३ ॥ पुरः पुरो जाग्रदुदग्रकष्टं दुरोदरं दूरत एव हेयं । दुरोदरारंभवशेन कां कां विडंबनां पांडुसुता न जग्मुः ॥ १०४ ॥ बलाबलं सूत्रगतं विचार्य सविग्रहं यो विदधीत वृत्ति । स एव तत्तद्गुरुगौरवार्ह — शास्त्रज्ञधुर्यल मुपैति तात ॥ १०५ ॥ दत्वेति शिक्षां शुभवद्गराख्यां गेहेच देहेच निरीहचित्तः । जैत्रप्रभुः स्वात्महितं चिकीर्षन् श्रीभ्राश्रमं पत्तनमन्वचालीत् ॥ १०६ ॥ शिवापि जंबूपथसार्थवाही विराजते यत्र शिवः स्वयंभूः । यो ध्यातमात्रोप्युरुभक्तिभाजां दत्ते न किं भुक्तिमिवाशु मुक्तिं ॥ १०७ ॥