हम्मीर महाकाव्यम् (रणथम्भौर चौहान वीरगाथा एवं इतिहास)

८८ श्रीहम्मीरमहाकाव्ये [सर्गः

प्रौढमानमनुघस्रममानैः कांतकांचनहयादिकदानैः । तं तथापुषदसावपि भूपो जायतेस्म स यथा निज एव ॥ १२ ॥ तं विपक्षर्माप यत्सदकार्षीत् साक् शक्रस्तदुचितोचितमेव । अन्यथा कथमिवारिजयेऽसौ जागदीति निरपायमुपायं ॥ १३ ॥ आत्मनीनमधिगत्य समुच्चै रन्यदेति यवनेदुरपृच्छत् । ब्रूहि भोज कथमेष हम्मीरो जीयते युधि मया द्रुतमेव ॥ १४ ॥ सत्यमेव यदि पृच्छसि कार्य स्तर्हि नो मम गिरीश्वर कोपः । इत्युदीर्य गिरमाहितभारा माततान गतभीरथ भोजः ॥ १५ ॥ शैथिल्यं कुंतलेषु प्रसभमुपनयन् पीडयन्मध्यदेशं स्थानभ्रष्टां च कांचीं विदधदुपचयन् काममंगेषु लीलां । यो भूमेश्चंचलाक्ष्याः पतिरिव तनुते भाग्यसौभाग्यलक्ष्मीं सः श्रीहम्मीरवीरः समरभुवि कथं जीयते लीलयैव ॥ १६ ॥ दीपः पर्यायशेषः स्फुरदरुणमणीदीप्तिराकारशेषः सूरोप्याख्यानशेषः प्रलयशिखिशिखाश्रेणिराभासशेषः । यस्य प्रौढप्रतापे प्रसरति नितमां क्षोणिपीठे क्षितींदोः सः श्रीहम्मीरवीरः समरभुवि कथं जीयते लीलयैव ॥ १७ ॥ यस्मिन् शश्वन्निवासा ऋतव इव गुणा हायने षट् क्षितींदौ श्रित्वा तिस्रोपि तस्थुः पुरुषमिव गुणा यं परं शक्तयोपि । अंगैः स्फीता यथोक्तैः प्रथयति पटुतां यस्य विद्येव सेना सः श्रीहम्मीरवीरः समरभुवि कथं जीयते लीलयैव ॥ १८ ॥ यं व्यालोक्यापि खड्गग्रहणपटुकरं बिभ्यतां पार्थिवानां निःश्वासो नासिदंडो न च कुलममलं नापि शौर्यं न धैर्यं । किंचैकं तूर्णमेवापसरणमयते ध्यानमार्गेऽध्वगवं सः श्रीहम्मीरवीरः समरभुवि कथं जीयते लीलयैव ॥ १९ ॥ अश्रांतस्त्राविदानोच्छलितपरिमलाकृष्टगुंजद्विरेफ- श्रेणीदिट्टुंभिकुंभस्थलदलनकलाकेलिकंदूलहस्तः ।