भारतकोश
हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

Harita Samhita of Sage Harita with Hindi Commentary

महर्षि हारीत / आत्रेय मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished548 पृष्ठ

पृष्ठ 307, कुल 548 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 307

अ० ९] भाषाटीकासमेता । ( २७५ ) अथ शिलाजतुचूर्ण । द्वे पले मार्कवं धातु माक्षिकं च पुनर्नवा॥ तुगा पृक्का शालि- पर्णी वासकं च दुरालभा ॥ ७३ ॥ चूर्णार्द्धन समं योज्यं त्रिगन्धं मरिचानि च ॥ तालीस मगधा चैव तदर्द्धेन शिलो- द्भवम् ॥७४॥ शिलाभेदं तदर्द्धेन सर्वं चैकत्र मिश्रयेत् ॥समेन तिलचूर्णं तु शर्करायाः समायुतम् ॥ ७५ ॥ भक्षयेत्क्षीर- पानं वा शस्यते घृतसंयुक्तम् ॥ तेन क्षयो राजयक्ष्मा कामला च विनश्यति ॥ ७६ ॥ अपस्मारं जयत्याशु बलवीर्या- धिको भवेत् ॥ शाम्यन्ति च महारोगाः शुक्राढ्यो जायते नरः ॥ ७७ ॥ इति शिलाजतुचूर्णम् ॥ भंगरा ९ तोले, सोनामांखी ९ तोले, सांठी ९ तोले, वंशलोचन ९ तोले, पृक्कासंज्ञक वृक्षकी छाल ८ तोले, वांसा ८ तोले, शालपर्णी ८ तोले, जवासा ८ तोले ॥७३॥ ४ तोले त्रिगन्ध अर्थात् इलायची, दालचीनी, तेजपात, मिरच ४ तोले और तालीसपत्र, पीपली, शिलाजीत ये दो दो तोले ॥ ७४ ॥ पाषाणभेद २ तोला ऐसे इन औषधोंको मिला चूर्ण बना लेवे और इस चूर्णके समान तिलोंका चूर्ण और खांड़ मिलावे ॥ ७५ ॥ पीछे इस चूर्णको घृतके संग भोजन करे अथवा इसके ऊपर दूधको पीवे । इस चूर्णसे क्षयीका रोग, राजयक्ष्मा, कामला इन रोगोंका नाश होता है ॥ ७६ ॥ और मृगीरोगको शीघ्र ही दूर करता है, बल, वीर्य, इनको बढ़ाता है और महारोग शांत हो जाते हैं और इसके खानेसे मनुष्य वीर्यसे युक्त होजाता है ॥ ७७ ॥ अथ जीवंत्यादि घृत । जीवन्तिकावत्सकयष्टिकानां सपौष्करं गोक्षुरकं बले द्वे॥नीलो- त्पलं चामलकी यवासं सत्रायमाणा मगधा च कुष्ठम् ॥७८॥ द्राक्षामलक्या रसप्रस्थमेकं प्रस्थद्वयं छागलकं पयश्च ॥ दध्नश्च प्रस्थं च घृतस्य प्रस्थं पाने प्रशस्तं पचितं शुभाग्नौ ॥७९॥ नस्ये १ 'मरुन्माला तु पिशुना स्पृक्का देवी लता लघुः । समुद्रांता वधूः कोटिवर्षा लंकापिकैत्यपि' इत्यमरः क्रोशंगंतस्पृक्कायां हारीतपृक्कायां च कोऽपि न भेदो यतः पृषोदरादित्वात् सलोपे पृक्का भवति । वाचस्पतिर- प्यत्राह । स्पृक्का तु ब्राह्मणी देवी मरुन्माला लता लघुः । समुद्रान्ता वधूः कोटिवर्षा लंकापिका मरुत् । सुनिर्मात्यवती माला मोहना कुटिला लता॥ केचित् पिंड़कापि स्पृक्का ।